توسعه‌ي ابزار طراحي مشاركتي بين معماران و كاربران نمونه موردي: طراحي مجموعه اداري-تجاري در تهران

كارشناسي ارشد

در هر طراحي و معماري، بايد به كاربر به عنوان مهم ترين ركن شكل گيري طرح نگريست. چنانچه كاربر، در فرآيند طراحي وارد نشود، طرح با مشكلات جدي مواجه مي شود. از سوي ديگر ورود كاربر در اين فرآيند، چالش هاي متعددي را ايجاد مي كند. چالش ها و مشكلات عديده اي كه موجب مي شود طرح با نياز كاربر، ناسازگار شده و منابع اجرايي به هدر رود. براي كاهش نقاط ضعف مداخله ي كاربر در فرايند طراحي از يك سو و افزايش سودمندي آن از سوي ديگر، طراحي مشاركتي، راهبرد غالب و معمول است. در طراحي مشاركتي، اقناع دو طرفه ي معمار و طراح، اساس راهبرد است. طراحي مشاركتي كه از دهه ي 70 ميلادي پايه ريزي شد، پس از سه نسل پياپي، متكامل شد. در نسل اول، كاربر، چهره اي منفعل داشت و طرح، صرفا با نگاه به فضاي زيستي كاربر و برداشتي الگو محورانه، در كشف و بكارگيري الگوها نقش داشت. نسل دوم با بهره گيري از معماري اجتماعي توسعه يافته، مشاركتي محدود براي كاربران قائل شد. نسل سوم طراحي، با بهره گيري از مشاركت حداكثري كاربران به كمال خود رسيد. روش هاي متعددي هم چون ساخت آزاد، طراحي مدولار و پيش ساختگي، طراحي به كمك كامپيوتر ( هوش مصنوعي) و شبيه آن، در دهه هاي بعد هم پي گيري شد. در سه روش ذكر شده در بالا، سهم مشاركت كاربر در طراحي نهايي، متفاوت است. به اين ترتيب، رابطه ي دو سويه طراحي كه بين كاربر و معمار وجود دارد، تا حدود زيادي حفظ مي شود. كاربر مستقيما به فضاي مورد نياز خود، شكل مي دهد اما معمار بايد اصول و قوانين معماري را رعايت كند. اصولي كه در صورت عبور از آنها يا ناديده انگاشتن شان، طرح ناكارآمد مي شود‌ تمامي روش ها ، بر اساس روش سخت افزاري است و نيازمند ساخت اجزاي ساختاري بنا و پس از آن. ورود كاربر است. در اين روش، ماهيت سخت افزاري باعث مي شود تا مداخلات كاربر، با پيچيدگي هاي بسيار همراه شود. محدوديت در چيدمان هاي مكرر، امكان بررسي گزينه هاي مختلف و نيز انتخاب گزينه برتر را سلب مي كند. در اين پژوهش، تلاش شده است تا از طريق يك رابط نرم افزاري، اين خلاء، پوشانده شده و فرصت تجربه چيدمان هاي مختلف توسط كاربر فراهم شود. نظارت غير مستقيم معمار بر آن نيز، از طريق همين رابط صورت مي گيرد. اين پژوهش با رويكردي بر اساس ايده ي ساخت آزاد شكل گرفته و در تلاش است تا، با استفاده از روش هاي نرم افزاري، نقش كاربران را در فرآيند شكل دهي به فضا، پررنگ نمايد. هدف اين پژوهش، ساختن ابزاري نرم افزاري است تا به عنوان يك رابط عمل نموده، امكان تجربه ي اشكال مختلف چيدمان فضا را، براي كاربر فراهم نمايد. علاوه بر آن، ضوابط و قواعد معماري را كنترل نموده، قادر به ايجاد تعاملي طراحي محور، بين كاربر و معمار باشد.

196411

دانشگاه علم و صنعت ايران

مهندسي معماري گرايش فناوري

دكتر عباس تركاشوند