تبيين سازوكار تصميم¬گيري شوراي شهر براي مديريت شهرهاي كوچك ايران (نمونه مطالعه شهر نطنز)

دكتري

حدود 78 درصد از شهرهاي ايران (شهرهاي با جمعيتِ كمتر از سي هزار نفربر اساس سرشماري سال 1395)، كمتر از 14 درصدِ جمعيتِ شهري كشور را در خود جاي‌داده‌اند؛ در سال¬هاي اخير در پاسخ به دغدغه¬ها و كاستي¬هاي موجود و براي نجاتِ گونه¬هاي سكونتگاهيِ به حاشيه رانده‌شده (روستاها و همچنين شهرهاي كوچك و مياني)، راه‌حل‌هايي چون تفويضِ اختيار و وظايف به سطوحِ محلي پيشنهاد شده است؛ اما چرا با تأكيدِ چندباره در مطالعاتِ مختلف بر ضرورتِ سپردنِ اختيار و وظايف به سطوحِ مديريتِ محلي (از جمله شهرهاي كوچك)، تابه‌حال تلاش قابل‌توجهي براي شناختِ دقيقِ شرايطِ موجود و جاريِ مديريتِ شهر در مقياسِ محليِ آن¬ها انجام نشده است؟ آيا اركانِ تصميم¬گيري در آن سطح، آمادگي پذيرشِ چنين تفويضي را دارند؟ در ساختارِ قانوني و اداري موجود، فرايندِ مديريتِ شهري در شهرهاي كوچك چطور اتفاق مي¬افتد و ساكنانِ اين شهرها چه تجربه¬ي زيسته¬اي از اين فرايند دارند؟ از سويي ديگر، با توجه به شرايطِ متفاوتِ حاكم بر روابطِ اجتماعي و فعاليتي شهر كوچك در مقايسه با شهر بزرگ، آيا مي¬توان با چارچوب¬هاي شناختي و تحليلي مورداستفاده براي شهرهاي بزرگ به سراغ شهرهاي كوچك هم رفت؟ با پذيرشِ تصميم‌گيري به‌عنوان عنصرِ محوريِ مديريتِ شهري، هدفِ اصلي پژوهشِ حاضر، دستيابي به واقعيتِ زيسته در تجربه‌ي تصميم‌گيري شوراي شهر براي مديريتِ شهر كوچك در ايران و تبيين سازوكاري است كه (بر اساس تجارب قابل‌دسترس) تابه‌حال به‌صورتِ كيفي و از نزديك موردبررسي قرار نگرفته است. در پژوهش حاضر با انتخابِ شهر نطنز به‌عنوان يك نمونه از شهرهاي كوچكِ ايران (با حدود 14000 نفر جمعيت در سال 1395) با خصوصياتي چون قدمتِ زيادِ مديريت شهري (رسمي از سال 1317)، تغييرات و تصميم¬هاي كلانِ متعدد در سال¬هاي اخير، حضورِ كنشگرانِ قدرتمندِ محلي از ديرباز، و همچنين آشنايي و رابطه¬ي شخصي پژوهشگر با زمينه؛ فرايندِ دستيابي به تبيينِ سازوكار تصميم¬گيري مديريت شهري بر اساس مصوبات شوراي شهر و ارتباطِ آن با سايرِ نهادهاي مديريت شهر، با رويكردِ كيفي و الگوواره¬ي انتقادي، روشِ اقدام¬پژوهيِ مشاركتي و شيوه¬هاي مطالعه موردي و روايت پژوهي اجرايي شده است. بر اساس مصاحبه¬ها و بررسي‌هاي اوليه، دو دوره¬ي اول و دومِ شوراي شهرِ نطنز (بين سال¬هاي 1378 تا 1385) به عنوانِ دوره¬ي زماني تبيينِ روايت¬هاي پژوهشِ حاضر انتخاب شد (با توجه به معيارهايي چون گذرِ زمان و احتمالِ بيشتر براي اجرايي شدنِ تصميم¬ها و قابليتِ بررسي پيامدها، تأكيد افرادِ آگاه بر مؤثر بودن و مهم بودنِ تصميم¬هاي آن دو دوره در شهر، هم‌زماني دو دوره با حضورِ شهرداري موفق ازنظر افرادِ مختلف در شهر). پياده¬سازي متنِ 287 صورت‌جلسه¬ي (59172 دقيقه و 718 مصوبه) ثبت‌شده در جلساتِ دو دوره¬ي اول و دومِ شوراي شهرِ نطنز ذيلِ 86 شاخص، مشخص كردنِ 39 موضوعِ اصلي مصوبات (و 147 جلسه متصل به آن¬ها) براي تحليل، انجامِ 27 مصاحبه¬ي اصلي با افرادِ مرتبط (2185 دقيقه كل مصاحبه‌ها، 1124 دقيقه مصاحبه¬ي پيكره¬بندي شده و 1061 دقيقه مصاحبه¬ي بازخواني)، تعيينِ 16 موضوعِ تصميمِ مهمِ شهر، كدگذاري گزاره¬ها (با 9 دسته كد اصلي و 49 كد اختصاصي)، ترسيمِ پيكره¬هاي هر مصاحبه، ترسيم درختِ روايت، ترسيمِ درختِ تصميم‌هاي مهمِ شوراي شهر، نگارشِ 10 روايتِ اصلي، برقراري ارتباط بين روايت¬ها و چارچوبِ شعاعي تبيينِ سازوكارِ ارتباطي تصميم¬گيري شوراي شهر (بر اساس ادبيات و تجربيات) در شهرهاي كوچك براي پاسخ به پرسش¬ها، بازخواني روايتِ سازوكار تصميم¬گيري شوراي شهر براي مديريت شهرهاي كوچك و ترسيمِ ماتريسِ پيشنهادِ ارتباطِ روايت‌ها و چاره‌جويي‌ها، مراحلِ اصلي پژوهش حاضر هستند. پس از تجربه¬ي كاربستِ چارچوبِ اوليه براي كنار هم قرار دادن مفاهيمِ اصليِ سازوكارِ تصميم¬گيري مديريت شهر كوچك در نمونه¬ي مطالعه، مي¬توان سازوكار تصميم¬گيري در شهر كوچكِ نطنز را با عبارتِ «توهمِ مردم‌سالاري،تمناي خودكامگي» تبيين نمود (لازم به ذكر است عناوين منتخب براي هر روايت، برگرفته از كدهاي رويشي و در اكثر موارد، محصولِ گزاره¬هاي بيان‌شده از سوي مصاحبه¬شونده¬ها و تركيبِ آن با يافته¬ها و تحليل¬هاي پژوهشگر به‌عنوان ابزارِ پژوهشِ اقدام¬پژوهي است). همچنين «تضعيفِ حلزوني (مارپيچ)»، «شوراي شهر، مهمانِ ناخوانده»، «انتخابات، هدفِ شورا و نه آغازِ شورا»، «انتظاراتِ مردم از شورا، بلاي جانِ تصميم¬هاي بزرگ»، «روابطِ قومي، خانوادگي و غيررسميِ چهره به چهره، متهمِ رديفِ اول»، «مشاركتِ [غيرِ] عمومي»، «ملي¬هاي قدرتمند» «شهردارِ فرمانبردار، موردِ پسندِ شورا»، و «حلقه¬ي وصلِ مركزي، تنها راهِ نجات»، ساير روايت¬هاي تبيين شده از تجربه¬ي سازوكار تصميم¬گيري برايي مديريت شهر كوچك در نمونه مطالعه‌ي پژوهش حاضر هستند. پژوهش حاضر با رجوع به سطح محلي و يادآوريِ اهميتِ پرداختن به جنبه¬هاي ناشناخته¬ي آن، گواهي ديگر بر اين مدعي افزود كه به‌واقع حركت به‌سوي ويژگي¬هاي حكمروايي شايسته، در سطح اجتماع محلي قابل‌اجرا است تا بتوان محصولِ آن را با يكپارچگي به مقياس‌هاي بالا تسري داد. ازاين‌روي در انتها، رابطه¬ي هر روايت با چاره¬جويي سه¬گانه¬ي به‌هم‌پيوسته‌ي حكمروايي شايسته، مديريت يكپارچه و سطح محلي دولت، مشخص‌شده است.

196339

دانشگاه علم و صنعت ايران

دنيس مارتوزه

شهرسازي

دكتر اسماعيل شيعه و دكتر سيد عبدالهادي دانشپور