سنجش و تبيين عوامل مؤثر بر تمركززدايي فضايي در ايران

كارشناسي ارشد

براساس سياست¬هاي توسعه منطقه¬اي، تمركززدايي از مناطق متمركز كشور به عنوان يك هدف¬گذاري كلان مورد توجه برنامه ريزان شهري و منطقه اي قرار گرفته است. تمركززدايي به عنوان ابزاري تلقي مي‌شود كه موجب بهبود عملكرد حكومت محلي، افزايش تعادل منطقه¬اي، بهبود كارايي و اثربخشي اقتصادي و مديريتي، افزايش اختيارات به حكومت محلي در ارائه خدمات با كيفيت بالاتر و تسهيل در امر توزيع عادلانه سرمايه بين مناطق كشور، بهبود دسترسي به خدمات و زيرساخت¬ها از جمله آموزش، بهداشت و غيره مي¬شود. در ايران نيز پس از پيروزي انقلاب اسلامي، تمركززدايي سياسي- اداري، مالي- اقتصادي و كالبدي به عنوان سياست¬هاي راهبردي توسعه استان¬هاي كشور مدنظر قرار گرفت و با ايجاد شوراي برنامه¬ريزي و توسعه استان¬ها، گام¬هاي اساسي در جهت تمركززدايي در ايران برداشته شد. اما همچنان موضوع تمركززدايي به عنوان مسئله اي حل نشده درصدد مسائل و مباحث شهرسازي قرار گرفته است. در اين راستا، در اين پژوهش سه هدف ازجمله تبيين و سنجش عوامل فضايي مؤثر بر تمركززدايي در كشور، سطح-بندي سكونتگاه¬ها براساس ميزان تمركز و ارائه مدل عملياتي پيشنهادي جهت تمركززدايي از استان¬هاي متمركز كشور، مورد اتخاذ قرار گرفت. تحقيق حاضر از نوع كاربردي است و با توجه به مؤلفه¬هاي مورد بررسي، رويكرد حاكم بر آن توصيفي- تحليلي مي¬باشد. قلمروي گستره مكاني پژوهش، كليه 31 استان كشور است. در اين پژوهش به منظور شناسايي عوامل مؤثر بر تمركززدايي در ايران و تدوين چارچوب نظري از روش كتابخانه¬اي- اسنادي استفاده شده است. براي دستيابي به اهداف، از 49 شاخص در 5 دسته جمعيتي، اشتغال، درآمد، هزينه و خدمات مورد استفاده قرار گرفته است. از اين رو با بهره گيري از روش مدل سازي معادلات ساختاري با رويكرد حداقل مربعات جزئي با نرم افزار Smart PLS جهت سنجش عوامل تمركززدايي استفاده گرديد. و از روش تحليل خوشه¬اي و تكنيك تاپسيس با استفاده از نرم¬افزار Spss و Excel به منظور سطح¬بندي استان¬ها استفاده شد. نتايج پژوهش حاكي از آن است ميان جمعيت، خدمات، درآمد و هزينه رابطة معناداري وجود دارد. نتايج نشان مي¬دهد كه مهم-ترين عامل تمركززدايي از مناطق متمركز كشور به ترتيب اشتغال، خدمات، درآمد و هزينه مي¬باشد. همچنين سطح-بندي سكونتگاه¬ها نشان مي¬دهد كه از 31 استان كشور، يك استان بسيار متمركز، يك استان متمركز، 14 استان نسبتا غيرمتمركز و 15 استان غيرمتمركز بوده است. بنابراين الگوي حاكم بر سازمان فضايي كشور، از الگوي مركز- پيرامون تبعيت كرده است، به¬طوري كه هر چه از مركز كشور دور مي¬شويم از تمركز استان¬هاي كشور كاسته مي¬شود و استان-هاي غيرمتمركز در نواحي حاشيه¬اي و مرزي واقع شده¬اند.

195404

دانشگاه علم و صنعت ايران

برنامه ريزي منطقه اي

دكتر احمد خليلي - دكتر سيد عبدالهادي دانشپور