اصول راهبردي طراحي تركيب رنگي جداره بيروني ساختمان هاي مسكوني-آپارتماني مبتني بر ارزيابي هاي عاطفي و شناختي

دكتري

رنگ علاوه بر نقش¬هايي كه در فضاهاي شهري دارد، بر احساسات و ارزيابي مردم درباره كيفيت محيط نيز تأثير دارد. فقدان برنامه¬هاي كنترل رنگ جداره در سياست¬هاي برنامه¬ريزي شهري در ايران و طراحي رنگ جداره براساس سليقه طراح و عدم توجه به ارزيابي كاربران علاوه بر نابساماني و اغتشاش بصري جداره¬ها، سبب نارضايتي عمومي از كيفيت بصري آنها نيز شده¬است. براساس بررسي ادبيات، بهترين معيار براي طراحي مناسب محيط، مراجعه به مردم و درنظرگرفتن ارزيابي آنها درباره محيط بوده-است. از اين¬رو، طراحي رنگ جداره براساس ارزيابي كاربر ضروري مي¬نمايد. در اين راستا، هدف اصلي پژوهش بهبود طراحي تركيب رنگي جداره بيروني ساختمان¬هاي مسكوني-آپارتماني مبتني بر ارزيابي كاربران بوده¬است. بررسي ادبيات موضوع براساس طيفي از تئوري¬ها و مطالعات از جمله مطالعات زيبايي شنايي محيطي و مدل يكپارچه¬كننده رديس(2015) در مورد تجربه زيبايي بصري، چارچوب نظري فراهم آورده كه الگوهاي ارزيابي كاربران را حاصل دو فرآيند ادراكي و شناختي درنظر مي¬گيرد. براساس اين چارچوب نظري، ارزيابي رنگ جهاني و قطعي نيست و تحت تأثير تفاوت¬هاي فردي، فرهنگي و عوامل زمينه¬اي مي¬باشد. بنابراين فرضيه اصلي پژوهش به اين صورت مطرح شده است كه تركيب رنگي جداره بيروني ساختمان ها بر ارزيابي هاي شناختي رنگ جداره تأثيرگذار است. جهت بررسي اين فرضيه با استفاده از طرح آزمايشي با ايجاد تغييرات در تركيب رنگي جداره ها، تغييرات ارزيابي كاربران بررسي شدند. براي ايجاد تغييرات تركيب رنگي بر مبناي مقياس¬هايي، ابتدا اسناد و منابع در حوزه «ارزيابي رنگ» بررسي شدند. در مطالعات ارزيابي رنگ برخلاف ابعاد فيزيكي تعريف رنگ، در مورد ابعاد احساسي توصيف رنگ اجماع نظري وجود نداشت. بنابراين اين سؤال مطرح شد كه مقياس¬هاي احساسي توصيف رنگ جداره و مؤلفه¬هاي تأثيرگذار بر تشخيص آنها كدامند؟ براي رسيدن به پاسخ اين سؤال از تركيب روش¬هاي كيفي و كمي استفاده شده¬است. پس از تحليل محتواي اسناد و انجام پيمايش دلفي توسط 20 نفر متخصص حوزه طراحي و رنگ و تحليل نتايج از طريق روش كيو، 3 مقياس دوقطبي هماهنگي، دما و وزن جهت دسته¬بندي تركيب رنگي جداره استخراج شدند. بدين ترتيب 8حالت براي توصيف و دسته¬بندي تركيب رنگي بدست¬آمدند. در مرحله بعد از طريق مصاحبه نيمه¬ساختاريافته با 5نفر از متخصصان معماري و شهرسازي، مؤلفه¬هايي جهت تشخيص اين 3 مقياس توصيف تركيب رنگي جداره تعيين شدند. سپس جهت تأييد اين مؤلفه¬ها، پرسشنامه¬اي تهيه شد كه توسط 20 نفر متخصص پيشين تكميل گرديد. با تحليل داده¬ها از طريق تحليل كيو، مؤلفه¬هاي مؤثر بر تشخيص 3مقياس توصيف تركيب رنگي جداره استخراج شدند. با استفاده از نوار رنگ و كدهاي سيستم HSL تصاوير منتخب نهايي، مقادير كمي جهت تعريف اين مقياس¬ها بدست آمدند. متغير مستقل تركيب رنگي در 8 تيپ جداره براساس 8 حالت تركيب رنگ دستكاري شد و 64 تصوير جداره جهت ارزيابي نهايي بدست آمدند. براساس مطالعات و نظر 5 استاد معماري و شهرسازي، 3 متغير وابسته (تجانس، پاسخ زيبايي و ترجيح) مرتبط با ارزيابي هاي عاطفي و شناختي محيط درنظرگرفته شدند. تصاوير جداره¬ها، براساس اين متغيرها در قالب يك مقياس افتراق معنايي بر مبناي مقياس 7 مرتبه¬اي ليكرت توسط 979 نفر به صورت آنلاين ارزيابي شدند. از تحليل واريانس چندمتغيره براي تجزيه و تحليل آنها استفاده شد. يافته¬هاي حاصل از تحليل نشان دادند كه تغييرات در ارزيابي¬هاي عاطفي و شناختي با تغييرات تركيب رنگي جداره ارتباط دارند. مقياس¬هاي تعريف تركيب رنگ هر يك به تنهايي نيز بر ارزيابي-هاي عاطفي و شناختي تأثيردارند، البته اندازه اثر آنها بسيار كوچك است، در حالي كه اندازه اثر تعامل 3 مقياس بزرگ و در حدود 15% تا 17% مي¬باشد. اين امر نشان دهنده آن است كه مطالعه تركيب رنگي جداره ساختماني بر مبناي 3 مقياس مناسب بوده-است. تغييرات تركيب رنگي جداره به ميزان %8/15 بر تجانس، %5/15 بر پاسخ زيبايي و %2/17 بر ترجيح تأثير داشته¬اند. همچنين براساس نتايج، متجانس¬ترين تركيب رنگي از نظر كاربران، تركيب رنگي سرد-هماهنگ و زيباترين و موردعلاقه¬ترين تركيب رنگي از نظر كاربران، تركيب رنگي سرد-سبك بوده¬است. براي طراحي تركيب رنگي متجانس، اختلاف روشنايي ميان رنگمايه¬هاي تركيب بايد كمتر از %20 و اختلاف اشباعيت ميان آنها كمتر از %15 باشد. ضمن اينكه دماي كليه رنگمايه¬هاي تركيب بايد يكسان باشد. همچنين براي طراحي تركيب رنگي جداره زيبا و ارجح، حداقل %30 سطح جداره بازشو و تركيب رنگي آن داراي 2 و يا حداكثر 3 رنگمايه سرد باشد. ضمن اينكه حداقل %70 سطح رنگي آن داراي رنگمايه با روشنايي بيشتر از %90 و رنگ بازشوها نيز سرد و داراي روشنايي بيشتر از %90 باشد.

195358

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر بهرام صالح صدق پور

معماري

دكتر سيدعباس يزدانفر - دكتر احمد اخلاصي