برنامه ريزي فضايي سكونتگاه هاي روستايي الموت قزوين، با نگاه ويژه به شكلگيري مسكن دوم

كارشناسي ارشد

اولين تعبيري كه در ذهن ما پس از مواجه با كلمه "مهاجرت"-البته در سطح منطقه¬اي- بوجود مي¬آيد، حركت از روستا به شهر است. بسياري از روستاها در اثر اين جريان از بين رفته¬اند. اما اخيرا عكس اين جريان نيز مشاهده مي¬شود. كه اين امر در مورد كشورهاي مختلف تفاوت است. برخي از اين حركت¬ها بازگشت دائم افراد به روستاست. در برخي كشورها اين بازگشت بدليل جاذبه¬هاي گردشگري روستاهاست و در برخي كشورها نيز مانند ايران اين بازگشت به صورت موقتي و همراه با نمود كالبدي است. اين نمود كالبدي به شكل پديده ديگري به نام "مسكن دوم" است. در ابتداي امر تصور مثبت از اين پديده به ذهن مي¬رسد و بنظر مي¬رسد اين پديده روستاها را از زوال نجات مي¬دهد. اما روستا نوعي از سكونتگاه است كه اقتصاد، اجتماع و محيط آن بهم وابسته¬اند. لذا اين جريان بر تمام جنبه¬هاي زندگي روستايي اثرگذار است. هدف از اين رساله بررسي ميزان اثرگذاري پديده مسكن دوم در روستاهاي الموت و ارائه رويكرد برنامه-ريزانه به آن است. با استفاده از شاخص¬هاي مستخرج از مباني نظري، مصاحبه نيمه ساختاريافته با 8 آبادي از الموت شرقي، استان قزوين، صورت گرفت. طبق چارچوب برنامه ريزي فضايي براي تحليل نتايج حاصل از بازديد ميداني و مصاحبه، از ماتريس سوات و براي بررسي ميزان اثرات و الويت بندي راهبردها از ماتريس كيو اس پي ام، استفاده شده است. نتايج حاكي از تاثير مثبت و نگرش مثبت اهالي به اين نوع مسكن است، چراكه اكثر صاحبان مساكن دوم بومي هستند و روابط اجتماعي خوبي با اهالي دارند. بلحاظ اقتصادي بصورت موقتي باعث ايجاد شغل¬هاي فصلي و كم¬مهارت كه خدماتي هستند، مي¬شود. اما بلحاظ زيست محيطي باعث تخريب باغات و چشم¬انداز طبيعي روستا شده است. همانطور كه گفته شد، آثار كوتاه مدت مثبت بوده، اما تخريب باغات و استفاده بيش از ظرفيت محيط، افزايش قيمت زمين و سوداگري، عدم تعادل در حق مسكن، فروش زمين¬هاي زراعي و تشويق جوانان به خروج از روستا از آثار منفي است كه در بلند مدت ظاهر مي¬شود. بدليل پيوستگي اركان اقتصادي-اجتماعي-محيطي روستا به يكديگر اين پديده باعث تزلزل ساختار زندگي روستاييان مي¬شود و توقف گسترش آن پيشنهادي اين رساله است. در آخر مسكن دوم ممكن است عده-اي را براي مدتي از شرايط سخت زندگي مدرن نجات دهد اما اين امر با تخريب اصول زندگي جامعه¬اي ديگر است كه خود تحت تاثير مدرنيته همواره مورد كم¬توجهي قرار گرفته است.

195224

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر رضا خيرالدين

برنامه ريزي منطقه اي

دكتر سيد عبدالهادي دانشپور