توسعه نظريه حضورپذيري متعامل در شكل گيري احساس كرامت انساني در فضاي همگاني محله شهري

دكتري تخصصي

يكي از مهمترين ابعاد كيفيت فضاي همگاني شهري، شناخت محيطي است كه تجربه مخاطبين در آن به طور دائمي شكل مي گيرد. محيطي متناسب كه بتواند احساس كرامت انساني را به مخاطبين خود منتقل كند. كرامت انساني مفهومي است پايه كه به اصل و ذات انسان بر مي گردد. اين مفهوم، سخن از شأن و منزلت انساني مي زند و در آن به مقام والاي انساني توجه دارد و احترام به اين مقام را اصل معناي خود مي داند. پس انسان از آن رو كه انسان است از حرمت برخوردار است و محيطي كه موجب فراهم آمدن اين احساس مي شود، مورد اهميت خواهد بود. پيش از بررسي اين مفهوم در فضاي همگاني شهري، مي توان به اهميت مفاهيم مختلفي كه در ايجاد احساس كرامت انساني در افراد موثرند اشاره كرد، شايد مفاهيمي چون كرامت سياسي (آزادي بيان)، كرامت اقتصادي (اشتغال و درآمدزايي) و يا كرامت كالبدي (وضعيت مسكن)، مفاهيم و ارزش هايي باشند كه به طور پيش فرض به ذهن هر مخاطب فضاي همگاني خطور كند. اما آنچه كه در اين پژوهش مورد دقت قرار گرفته است، كشف چگونگي ايجاد احساس كرامت انساني در فضاي همگاني محله شهري مي باشد. كشف اين مهم، كه چه شرايط و عواملي مي تواند در ايجاد احساس كرامت در انسان موثر باشد، مي تواند در كيفيت فضاهاي همگاني شهري بسيار تاثير گذار باشد. مطالعه اين موضوع از طريق روشي كيفي امكان پذير است چرا كه اين پژوهش در دسته پاردايم تفسيرگرايي قرار مي گيرد و از جنبه شناخت شناسي تاكيد بر كنش و تعامل پژوهشگر با مورد پژوهش و حداقل فاصله عيني با مشاركت كنندگان پژوهش دارد. با توجه به ماهيت پديده مورد مطالعه و هدف پژوهش، روش شناسي اين پژوهش، روش نظريه زمينه اي مي باشد. در اين راستا به منظور جمع آوري داده ها از مصاحبه عميق بدون ساختار استفاده شده است. انتخاب مشاركت كنندگان به صورت هدفمند و در راستاي توسعه مفاهيم تا دست يابي به حد اشباع بوده است. در اين پژوهش از 13 مصاحبه فردي استفاده گرديده كه تجربه حسي مشاركت كنندگان در شكل گيري احساس كرامت انساني را بيان مي كند. در فرايند اين پژوهش به منظور رسيدن به درك مفهوم كرامت انساني و به منظور توسعه مفاهيم، از شيوه مشاهده نيز بهره گرفته شد. يافته هاي اين پژوهش بيانگر آن است كه مهم ترين مفهوم در حوزه فضاي همگاني محله شهر از شكل گيري احساس كرامت انساني، مفهوم حضورپذيري متعامل است. اين مفهوم تحت شرايطي كه به عنوان عوامل زمينه اي مانند عوامل كالبدي، معنايي و اجتماعي مي باشند، شكل گرفته است. در روند تحليل اين موضوع و پيامدهاي كه حضورپذيري متعامل مي تواند داشته باشد، مي توان به مهمترين آنها يعني سعي در افزايش ارتباطات اجتماعي، تلاش براي صميميت روابط، قدرت گرفتن احساس تعلق و سعي در يكي شدن با محله اشاره كرد. اين پيامدها در فرآيند شكل گيري احساس كرامت انساني، موجب شكل گيري مفهوم ديگري به نام دستيابي به وحدت با محيط و جامعه شدند كه مفهوم متصل كننده و اصلي با شرايط زمينه اي مي باشد و مي تواند موجب تقويت عوامل زمينه اي گردد. نتايج اين پژوهش نشان مي دهد كه چگونه حضورپذيري متعامل در فضاي همگاني محله شهري موجب شكل گيري احساس كرامت انساني در افراد مي گردد. كليت و ساختار نظريه زمينه اي اين رساله به ساختار نظريه هاي حوزه ي حالت هاي ادراكي انساني و نيازهاي انساني نزديك است. بر اين اساس مي توان اشاره نمود كه عوامل موثر در شكل گيري احساس كرامت انساني، جزء عوامل پايه و مهم مطرح شده در نظريه ي نيازها انسان لنگ مي باشند كه اين نشان از اهميت توجه به فاكتورهاي ايجاد كننده ي احساس كرامت انساني در افراد مي گردد.

194547

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر ِشريف مطوف - دكتر حميدرضا خانكه

شهرسازي

دكتر اسماعيل شيعه