توسعه شاخص رشد بهره‌وري مالمكوئيست با بررسي نقش عامل اخلاق در تحليل پوششي داده‌ها

دكتري تخصصي

امروزه، رشد بهره‌وري و بهبود كارايي اصلي‌ترين منابع توسعه اقتصادي، هم در سطوح سازماني و هم در سطح كلان كشورها مي‌باشند. از ديدگاه تحليل پوششي داده‌ها به عنوان يك ابزار ناپارامتريك قدرتمند در سيستم پشتيباني تصميم، برخي فاكتورهاي تأثيرگذار روي شاخص رشد بهره‌وري كل عوامل كه تاكنون بررسي شده‌اند، عبارتند از كارايي محض، كارايي مقياسي، پيشرفت تكنولوژي، توازن واحدهاي تصميم‌گيرنده، و قوانين و مقررات كلان حاكم بر سازمان‌ها. در راستاي ادامه بررسي‌ها روي ساير فاكتورهاي مؤثر، در اين رساله، سعي بر آن است تا به مقوله مهم و كلان «اخلاق» از ديدگاه تحليل پوششي داده‌ها پرداخته شود. ادبيات موضوع در بحث ارزيابي بر پايه معيارهاي اخلاقي واحدهاي تصميم‌گيرنده در تحقيق در عمليات به وضوح ضعيف است و همين امر از چالش‌هاي بزرگ پيش روي اين رساله قلمداد مي‌گردد. از طرفي، لزوم تحقق اين نوع سنجش عملكرد و اهميت آن براي مديران و تصميم‌گيرندگان، بر محققان پوشيده نيست. با اين حال، پس از مطالعات و رايزني‌هاي درازمدت با مديران و صاحب‌نظران، با در نظر گرفتن ديدگاه توليد و تعريف برخي كدهاي اخلاقي متناسب با ساختار ورودي-خروجي، ابتدا اين كدها كمي‌سازي شده و از آنها در افزودن محدوديت‌هاي وزني مناسب از نوع ناحيه اطمينان نوع اول به مدل‌هاي پايه تحليل پوششي داده‌ها استفاده مي‌شود. با اين تغيير ساختار وزن‌دهي، مدل اخلاق به دست مي‌آيد. سپس، فاكتور اخلاق براي هر واحد تصميم‌گيري به صورت نسبت اندازه اين مدل به مدل CCR تعريف مي‌شود. اين مدل به عنوان تكنولوژي پايه در تمام تجزيه‌هاي دوقسمتي، سه قسمتي و چهار قسمتي شاخص بهره‌وري مالمكوئيست توسعه يافته در نظر گرفته مي‌شود. در اين تجزيه‌ها، سهم هر مؤلفه، بالاخص تغييرات عامل اخلاق، در رشد يا زوال بهره‌وري مشخص مي‌گردد و تحليل‌هاي متعاقب مي‌تواند روي آنها صورت گيرد. چگونگي انجام اين تحليل‌ها و نحوه نگرش به آنها نيز از اهميت خاصي برخوردار است. در اين رساله، از دو نوع تحليل انفرادي و گروهي واحدهاي تصميم‌گيرنده در بررسي ارتباط بين اندازه كدها و ميزان رشد بهره‌وري حاصل از مدل اخلاق استفاده شده است. در پايان، از داده‌هاي واقعي بانك مسكن طي دو سال متوالي 1396 و 1397 براي اعتبارسنجي مدل‌هاي پيشنهادي استفاده مي‌گردد و نقش تغييرات عامل اخلاق در شاخص رشد بهره‌وري مالمكوئيست، در كنار سهم ساير عامل‌هاي مذكور، به وضوح آشكار مي‌گردد. قابل ذكر است كه با افزودن اين نوع محدوديت‌هاي وزني، ماكسيمم كارايي نسبي به درستي محاسبه مي‌گردد و شرايط ناشدني بودن مدل پيش نخواهد آمد.

194406

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر تورج نيك آزاد

رياضي كاربردي - تحقيق در عمليات در زمينه تحليل پوششي داده‌ها

دكتر محمدرضا عليرضايي