بازتعريف مفهوم دروازه‌ها در مكان‌شهري تأثير دروازه‌هاي شهري بر ادراك عابران (نمونه‌ي موردي: شهر قم در دوره‌ي صفوي و قاجار)

دكتري

شهرهاي ايران تا سده‌ي پيش به‌علت مسائل امنيتي، اقتصادي و اجتماعي داراي برج، بارو، خندق، پل و دروازه بوده‌اند. به همين سبب تنها مكان ورود به آنها، فضاهاي‌ دروازه‌اي بوده كه همواره تعريف مناسبي از ورودي را براي شهرها ايجاد كرده است. دروازه‌ها نقش هويتي پررنگي براي شهروندان داشته و مكاني مهم در نظام دسترسي شهرها بوده‌اند. ادبيات موضوع رساله نشان مي‌دهد، بررسي‌ فراواني در مورد فضاهاي ورودي‌ در نظام معماري و شهرسازي گذشته ايران از نظر كالبدي، محيطي، تاريخي و ارتباطي انجام شده ليكن در بيشتر منابع به تأثيرات ادراكي ورودي‌ها بر عابران توجه كمتري شده است. فرضيه اين رساله اين است كه اگر به اثرات ادراكي ورودي‌هاي شهرها در گذشته پرداخته شود، نتايج جديدي در مورد ويژگي‌هاي ورودي‌هاي آنها به دست مي‌آيد. براي بررسي چگونگي ادراك ورودي در شهرهاي گذشته، رساله از روش تحقيق آميخته (كمي و كيفي) و راهبرد موردپژوهي استفاده نموده است. شيوه‌ي پژوهش مبتني بر فرآيند داده‌پردازي، تحليل و يافته‌اندوزي است. داده‌پردازي به‌وسيله‌ي بررسي اسناد، كتب تاريخي، سفرنامه‌ها، منابع تصويري و مشاهده مكان با پيمايش ميداني انجام شده است. تحليل به‌وسيله تطبيق مشاهده با مطالعه اسنادي و ادبيات جهاني و در نهايت يافته‌اندوزي به‌صورت استنباطي صورت گرفته است. شهر تاريخي، مذهبي و زيارتي قم از دوره صفوي تا قاجار به‌عنوان نمونه‌ي موردي انتخاب شده است. سلسله‌مراتب ورود به اين شهر به‌وسيله‌ي مكان‌ها، نقاط عطف، مناظر و منازلي تعريف مي‌شده است كه به دليل همراهي با آداب زيارت به آن سلسله‌مراتب تشرف گفته مي‌شود؛ يافته‌هاي اين رساله سلسله‌مراتب تشّرف از مبادي‌ ورودي شهر قم تا حرم حضرت معصومه(س) را بررسي و معرفي مي‌نمايد. نتايج تحقيق حاضر نشان مي‌دهد مبادي ورودي شهر قم در بازه‌ي زماني پژوهش، محدود به مكان دروازه نبوده بلكه حوزه‌اي خطي از اولين رؤيت شهر تا مجموعه‌ي حرم حضرت معصومه(س) را شامل مي‌شود. سلسله فضاهاي ورودي به شهر قم با تأثير بر ادراك مخاطب موجب تقويت آداب زيارت مي‌شده است.

193775

دانشگاه علم و صنعت ايران

شهرسازي

دكتر سيدعبدالهادي دانشپور - دكتر مصطفي بهزادفر