شناسايي كاستي‌هاي پژوهش با به‌كارگيري تكنيك‌هاي متن‌كاوي و تحليل رفتار جويشگري كاربران (موردمطالعه: محيط‌زيست ايران)ت

گسترش علم و فناوري و امكان تعامل و ارتباط بين پژوهشگران و دانشمندان موجب شده است تا از يك‌سو شاهد تعدد و گوناگوني پژوهش‌هاي صورت پذيرفته در حوزه‌هاي مختلف علوم باشيم و از سوي ديگر با تنوع نيازها و تقاضاهاي پژوهشي مواجه شويم. به‌منظور مديريت نظام پژوهش، داشتن شناخت كافي نسبت به تقاضاها و نيازهاي پژوهشي و توانمندي‌ها و منابع پژوهشي موجود ضروري است. ازاين‌رو، پژوهش‌هاي علم‌سنجي متعددي با هدف شناسايي روندهاي پژوهش، تعيين كاستي‌هاي پژوهش و نيازسنجي و اولويت‌بندي پژوهش‌ها انجام شده است. اين پژوهش درصدد است راهكار مناسبي را مبتني بر تحليل محتواي پژوهش‌هاي موجود و تقاضاهاي جامعه پژوهشي از طريق كاربست تكنيك‌هاي متن‌كاوي و پردازش زبان طبيعي و تحليل رفتار جويشگري كاربران ارائه نمايد كه از طريق آن كاستي‌هاي پژوهشي به‌صورت مستقل از نظر خبرگان و در فرايندي رايانشي شناسايي شود. براي اين منظور حوزه محيط‌زيست به عنوان موردمطالعه انتخاب شد و منابع پژوهشي موجود در پايگاه ايرانداك و نيز جستجوهاي صورت پذيرفته توسط كاربران اين پايگاه به عنوان داده‌هاي پژوهش مورداستفاده قرار گرفت. به‌منظور شناسايي پژوهش‌هاي مرتبط با حوزه موردنظر و نيز شناسايي و تحليل موضوعات موجود در اين حوزه، از تكنيك‌هاي مختلف پردازش زبان طبيعي، متن‌كاوي، داده‌كاوي، مدل‌سازي موضوعي و تحليل كتاب‌شناختي و محتوايي منابع استفاده شد. درنهايت موضوعات مختلف اين حوزه شناسايي و تحليل كتاب‌شناختي آن‌ها ارائه گرديد. همچنين اين موضوعات از منظر عرضه و تقاضاي پژوهش مورد رصد قرار گرفت و روشي براي ترسيم و تحليل وضعيت كنوني و آينده اين موضوعات ارائه گرديد. نتايج نشان داد كه روش وزن‌دهي NGTF2 كه در اين پژوهش ارائه شده است، موجب كارايي بالاتر مدل رده‌بند خواهد شد، همچنين از طريق رده‌بندي تك‌رده‌اي نزديك به يك ميليون و دويست هزار جستجو و بيش از يكصد هزار منبع پژوهشي مرتبط با حوزه محيط‌زيست شناسايي شد و با استفاده از مدل‌سازي موضوعي 20 موضوع در اين حوزه شناسايي و استخراج شد كه پس از ارزيابي عرضه و تقاضاي اين موضوعات، مشخص شد كه موضوعات «صنعت»، «رودخانه»، «حقوق بين‌الملل» و «زباله» در حوزه محيط‌زيست داراي كاستي پژوهش هستند و با توجه به رفتار كاربران اين پايگاه، پيش‌بيني وضعيت آتي حوزه‎هاي مختلف نيز ارائه شد. پژوهش ارائه‌شده مي‌تواند سياست‌گذاران و مديران پژوهشي را در اتخاذ تصميمات كلان پژوهشي و تعيين نيازها و اولويت‌بندي پژوهشي ياري رساند. همچنين به دليل رويكرد ميان‌رشته‌اي و روش تلفيقي مورداستفاده، پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه‌هاي مختلف فناوري اطلاعات، هوش مصنوعي، كتابداري و اطلاع‌رساني، سياست‌گذاري علم و فناوري و ... مي‌توانند از نتايج آن بهره‌مند شوند.

193585

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر بهروز مينايي بيدگلي - دكتر عبدالرحمن حاِيري

مهندسي فناوري اطلاعات

دكتر سيدمهدي حسيني‌مطلق