بازطراحي منظر‌شهري با تكيه بر ترجيحات بصري شهروندان (موردپژوهي خيابان حافظ اصفهان)

فضاهاي شهري از اصلي‌ترين اركان يك شهر است كه سرزندگي، حضورپذيري و حيات شهر را تضمين مي‌كند، از طرفي منظر‌شهري به عنوان مهم‌ترين بعد يك فضاي شهري و نخستين تصويري كه از شهر در حافظه كاربران ماندگار مي‌شود و در ادراك و رفتار افراد موثر است، در ارتقاء فضاهاي شهري بسيار مهم و قابل توجه تلقي مي‌شود. فضاهاي شهري به منظور حفظ كاركرد اصلي خود و به‌منظور جذب و دعوت بيشتر مردم، برقراري معاشرت‌ها و تعاملات اجتماعي و گذران فراغت گروه‌هاي مختلف بايد داراي منظر‌شهري مناسبي باشد، بهبود و ساماندهي منظر يك فضاي شهري در ارتقاء كاركرد و عملكرد اين‌گونه فضاهاي به طور قابل ملاحظه‌اي تاثيرگذار است. از طرفي خيابان‌هاي شهري، به عنوان پركاربردترين فضاها در سطح شهر، كه افراد به‌صورت اختياري و حتي گاهي اجباري با آن در ارتباط مستقيم و مداوم هستند، از جمله فضاهايي است كه به خوبي نمايانگر ابعاد مختلف منظرشهري است. مطالعه و پرداختن به منظر خيابان، تاثيرات به‌سزايي را در جذب افراد، نقش‌انگيزي خيابان و ماندگار شدن در اذهان و خاطره‌ها و بهبود رابطه انسان و محيط پيرامون دارد. امروزه روند سريع شهري شدن و گسترش شهرها باعث ناديده گرفتن ابعاد و كيفيات سازنده منظر خيابان‌ها و به تبع آن منظر شهر‌ها شده است، به همين منظور پژوهش حاضر با هدف ارتقاء و ساماندهي منظرخيابان شهري، در راستاي دستيابي به شرايطي جهت حضور افراد، سرزندگي خيابان و تعاملات اجتماعي بيشتر، هدايت و جذب افراد از خانه‌ها به فضاي شهري خيابان براي گذران فراغت و ... در نمونه مطالعاتي خيابان حافظ اصفهان، با در نظر گرفتن و تكيه بر ترجيحات بصري شهروندان مورد مطالعه قرار گرفته است. اين پژوهش از نوع مطالعات كاربردي است كه با روش‌هاي آميخته (كمي و كيفي) سعي بر آن داشته تا با مطالعات ادبيات ‌نظري و شناخت ديدگاه‌هاي انديشمندان در ارتباط با مباحث منظرشهري، منظر خيابان و ترجيحات بصري، به مهم‌ترين كيفيات موثر در ارتقاء وضعيت منظر خيابان‌ها و كيفيات تاثيرگذار بر ترجيحات بصري كاربران دست يابد و با اولويت‌بندي اين هنجارها براساس نظرات و خواسته‌ها و ترجيحات شهروندان، اقدام به بازطراحي منظر نمايد. در ادامه پژوهش به منظور بررسي ميزان تطابق‌پذيري نظرات و خواسته‌هاي مردم با نظرات و كيفيات پيشنهادي انديشمندان و در نهايت تعيين اولويت‌هاي ترجيحات بصري مردم براي طراحي محدوده، با بهره گيري از تكنيك مشاهده و مصاحبه با استفاده از ابزار عكس‌برداري، پرسش‌نامه و گفت‌وگو با افراد به داده‌پردازي پرداخته شده است و سپس به ‌منظور تحليل داده‌ها با استفاده از تكنيك SWOT به تحليل يكپارچه از خيابان با توجه به 9 نمايانگر مكان پرداخته شده و نتايج پرسشنامه‌ها، اول از طريق تكنيك One sample T-Test در نرم‌افزار Spss مورد سنجش قرار گرفته است و ميزان مطلوبيت آن‌‌ها در سطح خيابان مشخص شده است و سپس به منظور مشخص كردن ترجيحات و اولويت‌‌هاي بصري شهروندان در بازطراحي منظرخيابان با استفاده از نرم افزار Excel از طريق كمي كردن داده‌‌ها و ارزيابي آماري و رياضي نتايج پرسش‌نامه دوم مورد بررسي قرار گرفت و ترجيحات بصري شهروندان به ترتيب 1) تنوع وگوناگوني، پيچيدگي و جذابيت، 2) زيست‌پذيري، 3) خوانايي، 4) نقش انگيزي، 5) انسجام و پيوستگي و 6) تداوم بصري، اولويت بندي شده‌اند. از يافته‌هاي پژوهش مي‌توان به اين موضوع اشاره كرد كه اكثر خواسته‌ها و ترجيحات بصري مردم هم‌راستا با نظرات انديمشندان است با اين تفاوت كه در برخي از موارد اولويت كيفيت‎‌ها جابجا شده است. به عنوان مثال هنجار زيست‌پذيري فقط در نظرات دو انديشمندان به عنوان كيفيت موثر بر منظر‌شهري مطرح شده است و از اين لحاظ در اولويت و اهميت آخر انديشمندان قرار دارد، در صورتي كه اين هنجار از مواردي است كه در منظر خيابان براي مردم اهميت بسياري دارد و در اولويت دوم آن‌‌ها جاي گرفته است. در نهايت با توجه به نتايج ترجيحات و اولويت‌هاي بصري شهروندان در منظر خيابان، اهداف عملياتي، راهبردها، سياست‌ها و اقدامات طراحي در حوزه مورد مطالعه تدوين گرديد كه به طوركلي بر اساس آن‌‌ها به ارتقاء منظر خيابان حافظ از طريق بازطراحي قسمت پياده‌‌راه و ساماندهي قسمت سواره پرداخته شده است. واژگان كليدي: منظر‌شهري، خيابان شهري، منظر خيابان شهري، ترجيحات بصري، خيابان حافظ اصفهان

193514

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر مهشيد قربانيان

طراحي شهري

دكتر مصطفي بهزادفر