طراحي مركز كودكان محله با بررسي نقش فضاهاي آموزشي در جايگاه اجتماعي كودك و تجربه مكاني وي

كارشناسي ارشد

پژوهش حاضر به دنبال بررسي و تحليل نظريات علمي و تفكرات فلسفي، روانشناختي و جامعه¬شناختي براي شناخت هرچه بيشتر كودكان به عنوان كاربران كليدي محيط¬هاي آموزشي و فرهنگي مي¬باشد و در دو مرحله با روش تفسيري-تاريخي صورت گرفته است. در مرحله اول، در گام اول نظريات رشد تحليل شده است كه در دوره مدرن پايه¬گذاري شده است. نظريه "ساخت¬گرايي اجتماعي"، جامع-ترين نظريه¬ي رشد تا به امروز، در اين پژوهش مورد تحليل و استفاده قرار گرفته است. در گام بعدي با ورود به مبحث روانشناسي محيطي، با استفاده از نظريات تاريخي-اجتماعي وايگوتسكي فيلسوف روس، كه بر شكل¬گيري تعريف ساخت¬گرايي اجتماعي از كودكي و به طور كلي مسائل انساني تاثير مستقيم داشته است، نشان داده مي¬شود كه توجه به مصنوعات اجتماعي-فرهنگي در طول تاريخ هر جامعه براي تحليل ادراك انسان از محيط اهميت ويژه¬اي دارد. و در شيوه تعاملات اجتماعي يك جامعه و نحوه ادراك افراد آن جامعه تاثير مستقيم مي¬گذارد. درواقع استفاده از الگوهاي موفق تاريخي و اجتماعي كه به دليل استمرار براي هزاران سال در فرهنگ هر جامعه، به طبيعت آن جامعه تبديل شده است، به تعاملات اجتماعي بهتر و ارتباط بهتر افراد با محيط مصنوع كمك خواهد نمود. در مرحله دوم براي مشاهده¬ي نتايج يافته شده در دو گام ابتدايي پژوهش، يعني مطالعه¬ي نظريات رشد و درك انسان از محيط در روانشناسي محيطي، تاريخ اجتماعي-فرهنگي كودكي مورد بررسي قرار گرفته است. تاريخ كودكي از مباحث جديد در علوم انساني بوده و تعريف كودكي را در بستر تاريخ اجتماع مورد بررسي و پرسش قرار داده است. نياز به شناخت تاريخي اجتماعي-فرهنگي هرپديده و موضوع انساني، از يافته¬هاي كليدي اين پژوهش است كه به درك بهتر مسائل امروز كودكي كمك شاياني مي¬نمايد. با بررسي سير تاريخ اجتماعي كودكان، و نتايج تحولات مدرنيستي در زندگي كودكان، مشاهده شد كه جايگاه اجتماعي كودكان در طول تاريخ به مرور محدود شده، حضور كودكان در جامعه و براي محافظت از وي و تحصيل فشرده، كمرنگ شده است. پژوهش¬هاي زيادي در سه دهه¬ي اخير از نتايج اين شيوه برخورد با كودكان خبر داده و در اين پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته اند. اينكه تحصيل در رشد فرد و درنتيجه اجتماع عاملي حياتي است جاي هيچ پرسشي نيست، اما كيفيت اين تحصيل، محيط آن و زمان آن است كه مورد اختلاف نظر است. قانون تحصيل اجباري ، تجربه¬ي مكاني كودكان كه پيش از اين در خانه و در محيط اجتماع محلي آنها شكل مي¬گرفت را به مرور با همه¬گير شدن و فشرده شدن و افزايش سالهاي تحصيل، مدرسه و بعد از آن مهد كودك به عنوان تجربه¬اي جديد وارد زندگي كودكان نمود، و با منطق ماشيني مدرنيستي، فضاي منفصل سازمان¬يافته¬اي براي آن تعريف شد. به نتايج منفي اين رويكرد به آموزش، از دهه 1960 ميلادي آغاز به توجه مي¬شود. اين پژوهش نشان داد كه تلاش¬هايي كه از حدود چهار دهه¬ي گذشته در راستاي بهبود شرايط آموزشي كودكان آغاز شده است، در جهت بازيابي آن بخش فعال جايگاه اجتماعي كودكان است كه در تحولات قرن اخير از دست رفته است: (1)پيوند دوباره با اجتماع. اما اينبار با تاكيد بر (2) برقراري تعامل دوجانبه كودك با جامعه به عنوان فاكتوري اساسي در رشد. با توجه به اين دو نتيجه و همچنين اهميت استفاده ازالگوهاي موفق تاريخي-اجتماعي در محيط مصنوع، الگوي مركز محله، به عنوان محيطي اجتماعي كه در آن تعاملات به طور موفقي در سطح اجتماع محلي در طول تاريخ شهرهاي ايران صورت مي¬گرفته است، و ويژگي كليدي معماري و شهرسازي ايران يعني "پيوستگي فضايي"، براي مركز كودك انتخاب شد تا در تركيب با شيوه¬هاي نوين آموزشي، به حضور فعال كودكان در اجتماع و تجربه¬هاي فعال كمك نمايد. مركز كودك با مهدكودك براي كودكان 3 تا 6 سال و كانون كودك براي كودكان 7 تا 12 سال به عنوان مكمل براي شيوه¬هاي سنتي آموزش و پرورش، و پژوهشكده¬ي معلم پژوهشگر براي فعاليت¬هاي پژوهشي درباره¬ي موضوعات مرتبط با آموزش و كودك فعاليت خواهد كرد. فضاهاي فرهنگي-خدماتي-تفريحي به تداوم حضور همه افراد محله كمك خواهد نمود. كليدواژه: كودك، مركز كودك محله، تاريخ اجتماعي و روانشناسي محيطي، تجربه¬ي مكاني، معماري ايراني و پيوستگي فضايي

193409

دانشگاه علم و صنعت ايران

معماري آموزشي و فرهنگي

دكتر فرهنگ مظفر - دكتر سمانه تقدير