طراحي مركز آموزشي و توانبخشي كودكان اوتيسم با رويكرد معماري بيوفيليك

كارشناسي ارشد

چكيده: اوتيسم يك اختلال توسعه يافته و پيچيده رفتاري با ريشه عصبي است كه منجر به عدم درك درست از محيط پيراموني فرد خواهد شد. 2 حوزه اصلي اثرگذار اختلال اوتيسم شامل دشواري در تعاملات اجتماعي و ديگري، الگوهاي تكراري رفتار است. اما يك اختلال فراگير ميان اين افراد، عدم يكپارچگي حسي بوده كه در فرآيند ادراك محيط پيرامونشان نقش بسزايي دارد. طيف اختلال اوتيسم يكي از شايع ترين اختلالاتي بوده كه بين 1 تا 5/1 درصد جمعيت جهان را در برگرفته است. اختلالي كه به سرعت در حال فراگير است. انسان يك موجود زنده است كه همواره سعي داشته جهت پاسخ گويي به نيازهايش و تغيير آن با محيط پيرامون خود ارتباط برقرار كند. شواهد حاكي از آن است كه طبيعت در بردارنده‌ي مزاياي فيزيكي و شناختي براي كودكان است. صداها، مناظر و احساساتي كه در فضاي طبيعت تجربه مي‌شوندَ، داراي ارزش درماني است؛ فعاليت در طبيعت سبب كاهش استرس شده و كودكان به واسطه حضور در طبيعت و فعاليت در آن، مهارت‌هاي پايه‌اي را بدست مي‌آورند. با اين وجود، انسان در بسياري از طراحي‌هاي محيطي به طبيعت هيچ توجهي نكرده و صرفا پاسخ‌گويي به نياز‌هاي عملكردي وي در طراحي ملاك است. معماري بيوفيليك به عنوان يك رويكرد مناسب، به پيوند ذاتي آدمي با طبيعت اشاره مي‌كند. در فرآيند اين رويكرد ، دخالت انسان در طبيعت به حداقل رسيده و سبب ايجاد ارتباطي سازنده ميان مردم و طبيعت در بنا‌هاي مدرن و مناظر خواهد شد. با توجه به رشد روزافزون اين اختلال در جامعه و نيز ثابت شدن اثرات مثبت فراوان حضور انسان در طبيعت، نياز به ارتباط بين اين 2 زمينه ضروري است. اما ادراك كودك اوتيستيك از محيط پيرامونش همانند كودك عادي نيست. شايد سخت‌ترين اختلال رايج كودكان اوتيستيك، درك انسجام حواس در آنان است؛ اين امر باعث شده به سختي توان كافي براي دريافت آموزش و تعليم اجتماعي و ادراك محيط پيرامونش را داشته باشد. اكنون سوالاتي بدين شرح مطرح مي‌شود: • بودن در طبيعت و فعاليت در آن بر چه جنبه‌هايي از اوتيسم اثر مي‌گذارد؟ •حضور در محيط طبيعي چه تاثيري در ارتقاي تعاملات اجتماعي كودكان اوتيسم خواهد داشت؟ •چه فعاليت‌هايي در فضاي باز در راستاي ارتقاي مهارت‌هاي كودكان اوتيسم مفيد است؟ كودك اوتيسم بشدت تحت تاثير محيط پيرامونش بوده و لذا، شناخت معيارهايي كه در محيط، بويژه محيط طبيعي، سبب اثرگذاري مثبت در او شده، امري ضروري است. كودكاني كه شايد جهان را به گونه‌اي متفاوت از ما درك مي‌كنند، ولي همانند هر كودك ديگري حق آموزش، شادي و زيستن را دارند. متاسفانه در سال‌هاي اخير در زمينه اثرگذاري طبيعت بر اوتيسم، تحقيقات كمي انجام شده است. در اين پژوهش سعي شده تا با بررسي مطالعات انجام شده در زمينه معماري بيوفيليك و اوتيسم دريابيم كه چه ويژگي‌هاي محيط طبيعي بر چه ابعادي از اين اختلال اثر مي‌گذارد. نتايج نشان داد كه فعاليت در فضاي باز و ارتباط با محيط طبيعي، داراي مزايايي در 4 حوزه اصلي كه شامل فوايد فيزيكي، رواني، اجتماعي و شناختي است؛ و هر دسته به شاخه‌هايي تقسيم مي‌شود. كليدواژه: كودك اوتيسم، معماري بيوفيليك، محيط طبيعي، ادراك محيط، معيارهاي طراحي

193197

دانشگاه علم و صنعت ايران

معماري بهداشتي - درماني

دكتر احمد اخلاصي - دكتر محسن فيضي