بررسي عوامل مؤثر بر استعمال دخانيات: مطالعه ي موردي استان هاي ايران

كارشناسي ارشد

استعمال دخانيات يكي از عوامل مهم تهديد كننده سلامتي افراد مي باشد. براي داشتن درك صحيح از رفتارهاي غير بهداشتي افراد جامعه همچون استعمال دخانيات، شناسايي عوامل مؤثر بر بروز اينگونه رفتارها ضروري است. علل شيوع استعمال دخانيات و اعتياد به آن متعدد است و بنا به ويژگي هاي جوامع مختلف، تفاوت هاي قابل ملاحظه اي پيدا مي كند. بر هيچ كس پوشيده نيست كه گسترش اين روند تيشه بر ريشه ي بنياد هاي اخلاقي، اقتصادي و اجتماعي يك جامعه مي زند و آن را از درون دچار فساد كرده و در نهايت نسل امروز و فردا را تهديد به نابودي مي كند و به انحطاط مي كشد. اين مشكل امروزه آنچنان خودنمايي مي كند كه هيچ كشوري نمي تواند خود را كاملاً از آن مصون بداند. جامعه اي كه استعمال دخانيات در آن رواج پيدا مي كند، حكم جامعه ي بيمار را دارد و بهره وري عوامل توليد نيز كاهش مي يابد. مي دانيم كه ثروت هر كشور نتيجه به كارگيري همزمان سه منبع است؛ منابع مالي، طبيعي و منابع انساني. نيروي انساني به لحاظ كمي و كيفي، مهم ترين منبع ثروت هر كشور بوده و در صورتي بزرگترين ثروت است كه تمامي تلاش ها در جهت تأمين تندرستي، آموزش و رشد بخشيدن به حداكثر توانايي هاي بشري معمول شود. با توجه به اهميت شرايط اقتصادي و اجتماعي در گرايش به استعمال دخانيات و با استفاده از آمار هاي بانك مركزي و مركز آمار ايران در رابطه با عوامل اقتصادي و اجتماعي مؤثر در گرايش به آن، در اين تحقيق به بررسي عوامل مؤثر بر استعمال دخانيات به تفكيك استان و مناطق شهري طي سال هاي 85-95 با روش اقتصادسنجي پانل ديتا از نوع اثرات ثابت پرداخته شده است. عوامل اقتصادي شامل متوسط درآمد سالانه يك خانوار شهري، نرخ بيكاري، ضريب جيني و شاخص قيمت دخانيات در مناطق شهري و عوامل اجتماعي شامل نرخ باسوادي، نرخ طلاق، جمعيت و نسبت جنسيتي در مناطق شهري مي باشد. نتايج تحقيق حاكي از آن است كه بين عوامل اقتصادي بيان شده با متوسط هزينه دخانيات سالانه يك خانوار شهري رابطه ي مثبت و معناداري وجود دارد؛ به طوري كه با افزايش هر كدام از عوامل ذكر شده، گرايش به استعمال دخانيات افزايش مي يابد و شاخص قيمت دخانيات مهم ترين عامل اقتصادي مؤثر بر گرايش به استعمال دخانيات در ايران مي باشد. در بين عوامل اجتماعي، نسبت جنسيتي نيز به عنوان متغيري از همين قبيل وارد مدل شده و به دليل اينكه رابطه معناداري با استعمال دخانيات و متوسط هزينه استعمال دخانيات سالانه يك خانوار شهري در استان هاي ايران و در مناطق شهري نداشته، از مدل حذف شده است و متغير هاي ديگر رابطه ي معناداري با گرايش به استعمال دخانيات دارد. واژه‌هاي كليدي: اقتصادسنجي داده هاي تابلويي، هزينه دخانيات خانوار، درآمد خانوار، شاخص قيمت دخانيات، استعمال دخانيات.

193051

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر نادر حكيمي پور

مهندسي سيستم هاي اقتصادي اجتماعي

دكتر سعيد ميرزامحمدي