ارزيابي تاب آوري آب شهرستان يزد با توجه به تحولات توسعه فضايي، صنعتي و كشاورزي

چكيده: برهم زدن تعادل بين عرضه و تقاضا در مصرف آب در دهه هاي اخير باعث بروز بحران در تأمين آب در جهان شده است. ميل شديد به توسعه كشاورزي و صنعت در كشور ايران بدون در نظر گرفتن ميزان توان منطقه و اقليم و همچنين خشكسالي هاي اخير باعث شد تا ايران به لحاظ تأمين آب در شرايط بحراني قرار گيرد. خشك شدن درياچه اروميه، كم‎آبي كارون، بي‎آبي زاينده‎رود، خشك شدن باتلاق گاو‎خوني، خشك شدن درياچه هامون و در اين اواخر بي‎آبي در شهرهاي جنوبي در بهار و تابستان 1397 نشان دهنده اين است كه مديريت منابع در كشور ايران همسو با توسعه پايدار و با آينده نگري صورت نگرفته است. تأمين آب آشاميدني در شهرستان يزد به واسطه قرار گيري در اقليم گرم و خشك به كمك قنات صورت گرفته است. رشد و توسعه نقش‎هاي عملكردي شهرستان يزد باعث شده امروزه اين شهرستان در تأمين آب در شرايط بحراني قرار گيرد. اين پژوهش با ارزيابي ميزان تاب‎آوري آب شهرستان يزد با توجه به تحولات عملكردي كه در چند دهه اخير داشته، ميزان تاب‎آوري آب شهرستان يزد را مورد سنجش قرار داده است. همچنين روش انجام آن توصيفي- تحليلي بوده و با توجه به اطلاعات اسنادي و پيمايشي به استخراج تعدادي شاخص ارزيابي ميزان تاب‌آوري آب دست‎يافته است. اين شاخص‏‏‎ها با استخراج از مباني بررسي شده در مباحث تاب‎آوري اكولوژيكي و مطالعات جامع در خصوص منابع آب، صورت گرفته است. عملكردهاي صنعت، كشاورزي در اين شهرستان نيز به ترتيب 5/5 درصد و 86 درصد از حجم آب مصرفي شهرستان را به خود اختصاص داده و مابقي آن صرف مصارف شهري مي‎شود. منابع آب اين شهرستان نيز به كمك آب‎هاي زيرزميني و منابع آب انتقالي تأمين مي‎شود كه افت 16 متري دشت يزد-اردكان و نياز به منايع ديگر آب انتقالي(خليج فارس) از نتايج حاصل از مصرف و همچنين خشكسالي‎هاي اخير بوده است. با توجه به نتايج حاصل از شناخت شهرستان يزد و اندازه‎گيري شاخص‎هاي استخراج شده در قدم اول ميزان تاب آوري آب بررسي شده و بر اساس نتايج، شهرستان يزد با عملكردهاي اصلي خود به لحاظ تأمين آب تنها 31 درصد تاب‌آور است. همچنين عملكرد خدماتي با تاب‎آوري آب شهرستان همسو بوده و بخش كشاورزي و بعد از آن صنعت باعث آسيب‎پذيري اين شهرستان در تأمين آب شده است. در انتها با توجه به شناخت كامل شهرستان يزد و عملكردهاي آن در جهت ارتقاء تاب‎آوري و همچنين بررسي شاخص‎هايي كه از ضريب اهميت بالاتري برخوردار و امتياز كارشناسي نامناسب داشتند، چشم اندازي از عملكردهاي شهرستان يزد عنوان و اهداف و راهبردهاي برنامه‎ريزي تاب‎آوري آب شهرستان يزد نيز آورده شده كه براساس نتايج شهرستان يزد بايستي در قدم اول تقويت بعد خدماتي گردشگري خود توجه بيشتري نشان دهد تا بتوان شاغلين بخش كشاورزي و صنعت را جذب كرده و همچنين سرمايه‎گذاران بخش‎هاي صنعت نيز بايد به سمت صنايع پايدار با اقليم شهرستان توسعه يابد. بخش كشاورزي نيز بايد با حاكميتي مقتدر، نوع محصولات و البته نوع آبياري شهرستان يزد كاملا كنترل و در جهت پايداري باشد. كليد واژه‎ها: تاب‎آوري، منابع آب، شهرستان يزد، برنامه‎ريزي راهبردي، آسيب پذيري، پايداري، عملكرد

192646

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر محمد صالح شكوهي بيدهندي

برنامه ريزي منطقه اي

دكتر رضا خيرالدين