عنوان
ارزيابي شرايط تكوين مناطق ويژه علم و فناوري و برنامه ريزي توسعه آن مناطق
نويسنده اصلي
ريحانه ارمبين
مقطع تحصيلي
كارشناسي ارشد
چكيده
در حركت به سمت توسعه اقتصاد دانش‌بنيان، مطالعه‌ي تجارب كشورهاي توسعه‌يافته نشان‌مي‌دهد ايجاد كريدورهاي علم و فناوري به عنوان يك رويكرد در توسعه اقتصاد دانش‌بنيان موفق عمل كرده‌است و بر رشد و توسعه منطقه‌اي اثرگذار بوده است. منطقه ويژه‌ي علم و فناوري مجموعه‌اي متمركز از دانشگاه‌ها، پارك‌هاي علم و فناوري، مراكز تحقيقي و پژوهشي، شركت‌هاي با فناوري برتر و نظاير آن‌ها است كه در يك فضاي جغرافيايي و در يك منطقه اقتصادي با مديريت متمركز و ساختار حقوقي خاص تشكيل شده‌اند و به توليد محصولات و خدمات دانش‌محور مي‌پردازند. از آنجا كه ايجاد اين مناطق باعث استقرار امكانات، زيرساخت‌ها، افراد و اطلاعات در يك منطقه جغرافيايي خاص مي‌شوند در ابعاد مختلف بر منطقه اثرگذار خواهند بود، در نتيجه نيازمند مطالعه و برنامه‌ريزي در حوزه‌ي برنامه‌ريزي شهري و برنامه‌ريزي منطقه‌اي مي‌باشند. در ايران نيز تاكنون در پنج استان(آذربايجان شرقي، اصفهان، خراسان، يزد و بوشهر) محدوده‌هايي را به عنوان مناطق ويژه‌ي علم و فناوري در نظر گرفته‌اند. در حالي كه پژوهش‌ها در زمينه‌ي «مناطق ويژه‌ي علم وفناوري» در كشور سابقه‌ي طولاني ندارد و از لحاظ كميت نيز تعداد پژوهش‌هاي انجام شده قابل توجه نيست. و عمده مطالعات نيز صرفا از ديدگاه اقتصادي، به تبيين اقتصاد دانش‌بنيان و نقش آن در ايجاد مناطق ويژه‌ي علم و فناوري پردخته اند و يا به مكانيابي پارك‌هاي علم و فناوري و يا شهرك‌هاي صنعتي محدوده شده‌اند. در اين ميان به الزامات و بسترهاي تشكيل و توسعه مناطق ويژه علم و فناوري كمتر پرداخته شده است. بنابراين تحقيق حاضر با مطالعه منابع و ديدگاه‌هاي مختلف در زمينه شكل‌گيري و رشد اين مناطق و همچنين با مطالعه و بررسي تجربيات كشورهاي مختلف در اين خصوص به فهرستي از الزامات و بسترهاي شكل‌گيري و توسعه مناطق ويژه علم و فناوري دست يافته است. نتايج حاضر نشان مي‌دهد كه ارتباط نزديك دانشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتي با شركت‌ها، صنايع و ساير اعضا منطقه ويژه، شكل‌گيري در مقياس بزرگ و در مجاورت مناطق شهري، ايجاد محيطي با كيفيت بالاي زندگي و فراهم كردن امكانات براي جذب طبقه‌ي خلاق، استقرار صنايع با فناوري بالا، هم‌پيوندي با ديگر مناطق علم و فناوري در جهان و جذب شركت‌هاي خارجي، تغيير ساختار منطقه و ايجاد ساختار جديد مبتني بر دانش، وجود سرمايه‌گذاري‌هاي بلندمدت و مخاطره‌پذير، مديريت خاص مناطق علم و فناروي، تاسيس پارك‌هاي علم و فناوري، وجود زيرساخت‌هاي فناروي اطلاعات و ارتباطات، جذب بنگاه‌ها در منطقه با تعريف قوانين تسهيل كننده و حمايت‌هاي دولتي، وجود سيستم نوآوري و ارائه‌ي تسهيلات تجاري‌سازي ايده‌ها محققين جهت ورود به بازار، توليد محصولات نوآورانه و وجود بازار عرضه، مهمترين الزامات و بسترهاي شكل‌گيري و توسعه مناطق ويژه مي‌باشند. در ادامه بر اساس معيارهاي استخراج شده و با به كارگيري روش‌هاي مشاهده، مصاحبه نيمه‌سازمان يافته با نخبگان و متخصصين فعال در منطقه ويژه علم و فناوري يزد و مطالعه‌ي گزارش‌ها، اسناد موجود به جمع‌آوري اطلاعات پرداخته است و با رويكرد كيفي و بكارگيري تكنيك استدلال منطقي، وضعيت منطقه ويژه علم و فناوري يزد (به عنوان اولين منطقه ويژه علم و فناروي رسمي كشور) را از لحاظ دارا بودن اين الزامات و بسترها مورد ارزيابي قرار داده است. نتايج اين ارزيابي نشان‌مي‌دهد كه در مورد معيارهاي «هم‌پيوندي با ديگر مناطق علم و فناوري در جهان و جذب شركت‌هاي بين‌المللي به منطقه»، «وجود سرمايه‌گذاري‌هاي بلندمدت و مخاطره‌پذير» و «استقرار صنايع با فناوري بالا» منطقه ويژه علم و فناوري يزد در وضعيت بسيار ضعيفي قرار دارد. ارزيابي‌هاي انجام شده به صورت راهنما در ارائه راهبردها عمل كرده و در نهايت با الگوي برنامه‌ريزي راهبردي پيشنهادهايي در جهت توسعه منطقه ويژه علم و فناوري يزد ارائه شده‌است.
شماره ركورد
192379
دانشگاه
دانشگاه علم و صنعت ايران
رشته تحصيلي
برنامه ريزي منطقه اي
استاد راهنما
دكتر رضا خيرالدين - دكتر محمدصالح شكوهي بيدهندي