ارزيابي تاب‌آوري مناطق شهر تهران در برابر زلزله در سه دهه اخير

كارشناسي ارشد

سوانح طبيعي جزيي از فرآيند زندگي بشر به شمار مي‌روند و هرروزه بر تعداد و تنوع آن‌ها افزوده مي‌شود و به‌عنوان چالش اساسي در جهت نيل به توسعه پايدار جوامع انساني مطرح مي‌باشند. زلزله يكي از صورت‌هاي سوانح طبيعي است كه در صورت نبود سازوكارهاي كاهش خطر، به سوانحي هولناك و ويران‌كننده براي شهرها تبديل مي‌شوند. در حال حاضر ديدگاه غالب از تمركز صرف به كاهش آسيب‌پذيري، به افزايش تاب‌آوري در مقابل سوانح تغيير پيداكرده است. در اين راستا جهت توسعه مناطق، بايد سامانه تاب‌آوري موردتوجه قرار گيرد. امروزه تحليل و افزايش تاب‌آوري نسبت به سوانح طبيعي به حوزه‌اي مهم و گسترده تبديل‌شده است. با توجه به هدف پژوهش كه ارزيابي تاب‌آوري مناطق شهر تهران در برابر زلزله در سه دهه اخير است، پژوهش در سه قسمت اصلي انجام شد. 1) مفهوم‌سازي و تعريف تاب‌آوري و بررسي شاخص‌ها، رويكردها و ابعاد آن 2) سنجش و تحليل تاب‌آوري 3) برنامه‌ريزي جهت افزايش تاب‌آوري، انجام‌شده است. شاخص‌هاي موردسنجش با توجه به ادبيات موضوع درزمينهي تاب‌آوري استخراج شدند و سپس جهت مشخص شدن ميزان تاثير هر شاخص توسط متخصصين حوزه امتيازبندي شدند و در مرحله بعد اطلاعات هركدام از شاخص‌ها در سال‌هاي 65، 75، 85 و 95 جمع‌آوري شد و با اعمال ضريب اهميت هر شاخص،شاخص وزني به دست آمد و در آخر از تاب‌آوري در تمامي مناطق در سال‌هاي موردبررسي ميانگين گرفته شد. ميانگين تاب‌آوري در كل مناطق تهران در سال 1365 برابر با 10.79 ، در سال 1375 برابر 18.35، در سال 1385 برابر 23.24 و در سال 1395 برابر با 19.79 بوده است. ميانگين تاب‌آوري در سال‌هاي 65، 75، 85 و 95 موردبررسي در منطقه 22 داراي بيشترين مقدار با عدد 40 و در منطقه 17 داراي كمترين مقدار با عدد 7 است. در بررسي دوره‌هاي ده‌ساله تاب‌آوري ، در دهه 75-65 داراي بيشترين مقدار و در دو دوره‌ي بعدي 85-75 و 95-85 با كاهش روبه‌رو بوده است. در برخي از مناطق تاب‌آوري در دوره ده‌ساله 85-95 منفي شده است اين بدين معني است كه تاب‌آوري در اين دوره نسبت به دوره قبل خود كاهش پيداكرده است، در برخي از مناطق مانند منطقه 22 و 21 اين كاهش به‌صورت شديدتر و در دو دوره اخير اتفاق افتاده است.در آخر همبستگي ميزان تاب‌آوري در ارتباط با شاخص‌هاي فرسودگي، ترافيكي و نظام مالي شهرداري‌ها مشخص‌شده كه داراي همبستگي‌هاي معلوم و مشخص مي‌باشد كه با تغييرات هريك از آن‌ها تاب‌آوري مي‌تواند كاهش يا افزايش پيدا كند. واژه‌هاي كليدي: زلزله،تاب‌آوري، سوانح طبيعي، آسيب‌پذيري، مناطق تهران

191946

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر محمدصالح شكوهي بيدهندي

برنامه ريزي منطقه اي

دكتر رضا خيرالدين