اولويت بندي مناطق 22 گانه شهر تهران به منظور پيشگيري از بيماريهاي قلبي و عروقي با تركيب GIS و الگوريتم تصميم گيري Best-Worst (در چارچوب توسعه گردشگري سلامت)

كارشناسي ارشد

در سالهاي اخير ميزان ابتلا به بيماري هاي غير قابل پيشگيري افزايش چشمگيري داشته است. جهاني سازي سريع، شهرنشيني، پيري جامعه و افزايش بيماري هاي مزمن، چالش هاي جديدي را براي سيستم هاي مراقبت هاي بهداشتي مدرن ايجاد كرده است.بيماري هاي قلبي و عروقي شايع ترين علت مرگ و ناتواني در اكثر كشورهاي توسعه يافته از جمله آمريكا و يا در حال توسعه از جمله ايران و مهمترين عامل از كار افتادگي افراد به شمار مي رود. از اين رو در پژوهش حاضر ابتدا با استفاده از تكنيك تحليل هم واژگاني در حوزه علم سنجي و استفاده از اطلاعات پايگاه استنادي علوم و نرم افزارهايي نظير Bibexcel ، VOSviewer و Gephi و شاخص هاي مختص آن نظير مركزيت بينيت ، مركزيت درجه و ماژولاريتي شبكه به بررسي و تجزيه تحليل مقالات منتشر شده در حوزه پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي در ايران پرداخته شد. نتايج نشان داد كه نه تنها مطالعات بسيار كمي در اين حوزه در ايران انجام گرفته بلكه گسستگي زيادي بين حوزه هاي مورد بررسي وجود داشته است . علاوه بر كاربردي بودن نتايج حاصل از تكنيك علم سنجي ،شكاف تحقيقاتي در اين حوزه را مي توان عدم مطالعه عميق در خصوص پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي با مد نظر قرار دادن عوامل زيست محيطي در ايران مطرح نمود كه نتايج حاصل از اين پژوهش ، بر اين مقوله تاكيد دارد. با توجه به نتايج حاصل از علم سنجي به بررسي پژوهش هاي پيشين به منظور استخراج عوامل زيست محيطي موثر بر اين بيماري ها پرداخته شد. پس از استخراج عوامل ، از 25 نفر از متخصصين قلب و عروق با استفاده از پرسشنامه خواسته شد كه به 24 عامل مستخرج براساس طيف ليكرت امتياز دهند تا ميزان اهميت هر كدام از آنها مشخص شود.نتايج حاصل از انجام دو مرحله نظرسنجي با استفاده از روش دلفي فازي مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت، كه در مرحله بعد پس از غربالگري 14 عامل حذف شد و 10 عامل باقي مانده كه عبارتند از : آلودگي هوا شامل (CO-PM10-NO2-O3-SO2-PM2.5) ، تراكم جمعيت ، تعداد مراكز بهداشتي و درماني ، آلودگي صوتي ، تعداد مراكز رفاهي و تفريحي ، ميزان اشتغال (نرخ اشتغال) ، تعداد پارك ها و امكانات تفريحي و فضاي سبز ، سطح آگاهي، دانش، سواد (نرخ سواد) ، تراكم شيريني فروشي ها و رستوران هاي فست فود و تعداد مراكز آموزشي و فرهنگي كه در مرحله نهايي به وسيله پرسشنامه مختص روش بهترين – بدترين فازي و نظر 10 نفر از متخصصين قلب و عروق با استفاده از مدل سازي در نرم افزار لينگو وزن دهي شدند. نتايج حاصل از حل مدل و وزن هاي حاصل از هر كدام از شاخص ها به همراه اطلاعات مختص هر كدام از شاخص هاي مذكور به تفكيك مناطق 22 گانه شهر تهران كه از سازمان هاي مربوطه جمع آوري شد به منظور آناليز نهايي و اولويت بندي مناطق 22 گانه تهران به نرم افزار Arc GIS 10.5 انتقال داده شد. نتايج حاصل پس از كلاسه بندي و اعمال تاثير مثبت يا منفي بودن شاخص ها و ترسيم نقشه هاي تفكيكي شاخص ها نشان داد به ترتيب منطقه 8 (به جز بخش كوچكي از غرب) به عنوان بهترين منطقه و منطقه 16 و 19 (به طور تقريبي كليه بخش هاي اين دو منطقه) در اولويت هاي نهايي پيشگيري از بيماري هاي قلبي و عروقي قرار مي گيرند ، به عبارتي ديگر در اين مناطق ميزان بروز بيماري هاي قلبي و عروقي بيش از مناطق ديگر است و از مناطق پر خطر محسوب مي شوند.مناطق ديگر نيز به ترتيب در اولويت هاي دوم تا بيست و يكم قرار گرفتند. همچنين نتايج حاصل از تجزيه و تحليل شاخص هاي بيضي انحراف استاندارد و همبستگي و تحليل حساسيت نشان از صحت و اعتبار بالاي شاخص ها و اطلاعات مرتبط با آنها در هر يك از مناطق 22 گانه شهر تهران بود. با مقايسه تغييرات اوزان و رتبه بندي شاخص ها در هر 3 مرحله حذف شاخص هاي نرخ سواد ، نرخ اشتغال و تراكم رستوران هاي فست فود وشيريني فروشي ها به منظور تحليل حساسيت و اوزان اوليه تغيير قابل ملاحظه اي در اولويت بندي شاخص ها نسبت به حالت اوليه مشاهده نشد اما با حذف شاخص نرخ سواد اولويت بهترين ناحيه از ناحيه شرقي منطقه 8 به ناحيه شمالي منطقه 6 تغيير يافت كه اين موضوع نشان دهنده تاثيرگذاري بالاي اين شاخص در اولويت بندي مناطق بود.

191243

دانشگاه علم و صنعت ايران

مديريت اجرايي - EMBA

دكتر علي بنيادي نائيني - دكتر برات مجردي