توسعه مدل عامل بنيان براي ارزيابي ايده بانكداري آب با استفاده از چهارچوب رفتاري مبتني بر اعتقادات، تمايلات و اقدامات هر عامل

كارشناسي ارشد

بانكداري آب مي¬تواند انعطاف¬پذيري لازم براي مديريت تخصيص آب در شرايط خشكسالي را افزايش دهد و موجبات سهولت انتقال حق¬آبه¬ها را فراهم آورد اما ممكن است اثرات قابل توجه اجتماعي و اقتصادي در منطقه مورد نظر ايجاد كند كه ضروري است قبل از سياست¬گذاري، حتماً مورد توجه قرارگيرند. لذا با استفاده از روش¬هاي مدل¬سازي كارآمد (مانند رويكرد عامل بنيان) اين امكان فراهم مي¬شود تا بازخورد هاي فعاليت¬هاي انساني، تغييرات هيدرولوژيكي، عوامل اجتماعي و اقتصادي را مطالعه نماييم. در اين خصوص با بهره¬گيري از چهارچوب رفتاري مبتني بر اعتقادات، تمايلات و اقدامات، شبيه¬سازي رفتار ذي¬مدخلان دقيق¬تر خواهد شد. براي شبيه¬سازي رفتاري نياز به تعريف شاخص¬هاي ذهني و عيني مي¬باشد. شاخص هاي عيني به صورت آمار¬ها واطلاعات كمي وارد مدل مي¬شوند اما شاخص¬هاي ذهني كه وابسته به ادراك يك شخص هستند، ابتدا توسط روش¬هاي مختلف مانند امتيازدهي، رتبه¬بندي و منطق فازي بايد به داده هاي كمي تبديل ¬شوند، سپس به عنوان ورودي مدل رفتاري در نظر گرفته مي¬شوند. در اين پژوهش ابتدا ايده-ي نهاد بانك آب به صورت عمومي از لحاظ مفهوم و ساختار مورد بررسي قرار گرفت و يك مكانيزم پيشنهادي براي بانكداري آب زيرزميني ارائه گرديد. در ادامه، پس از مشخص كردن ذي-مدخلان مربوط به بانكداري آب زيرزميني، رفتار هر يك از ذي¬مدخلان با توجه به اعتقادات، تمايلات و اقدامات تعريف گرديد كه به واسطه آن، مي¬توان حضور آن¬ها در بانك آب را شبيه-سازي كرد. اطلاعات هيدرولوژيكي و محيطي لازم براي اين مدل از تركيب آن با مدل¬هاي موجود فراهم آمد. با استفاده از مدل¬هاي كشف قيمت براي هريك از مبادلات قابل انجام در بانكداري آب، هنگامي كه عرضه و تقاضا تفاوت قابل توجهي داشت، قيمت و حجم تعادلي بدست آمد. در اين پژوهش منطقه اصفهان-برخوار واقع در حوضه آبريز گاوخوني به عنوان منطقه مورد مطالعه براي ارزيابي ايده بانكداري آب زيرزميني در بازه زماني ده ساله (1380-1390) انتخاب گرديد. هدف اين پايان¬نامه ارزيابي مكانيزم بانك آب در قبال سياست¬هاي مختلف بانك آب مي¬باشد. لذا 6 سناريو مختلف بر اساس قيمت پيشنهادي بانك آب به كشاورزان (در سه حالت قيمت پايين، متوسط و بالا) و واكنش اوليه كشاورزان براي شركت در بانكداري آب (در دو حالت خوش¬بينانه و بدبينانه) تعريف شد. نتايج حاصل از مدل بر روي بيلان آبخوان نشان¬ مي¬دهد كه بانكداري آب زيرزميني بر روي آبخوان تاثير مثبت داشته¬است و باعث كم شدن شيب بيلان منفي آبخوان شده-است. بطوري كه بيلان منفي آبخوان كه در حالت پايه 500 ميليون مترمكعب در طول ده سال مي-باشد، با سناريو مشاركت بدبينانه و قيمت بالا، به حدود 250 ميليون متر مكعب و با سناريو خوش-بينانه و قيمت بالا به 100 ميليون مترمكعب مي¬¬رسد كه قابل ملاحظه مي باشد. تأمين نياز شرب و صنعت در مواقع خشك¬سالي (در سال¬هاي هشتم و دهم) با بانكداري آب به صورت صد در صد انجام مي¬پذيرد كه نشان مي¬دهد بانكداري آب، امنيت آبي لازم را مي¬تواند برقرار كند. همچنين بانكداري آب زيرزميني قادر است به طور متوسط باعث افزايش 15 درصدي درآمد خالص كشاورزان منطقه شود. واژه‌هاي كليدي: بانكداري آب- مدل سازي رفتاري- رويكرد عامل بنيان-چهارچوب رفتاري

191203

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر عبدالرحيم صلوي تبار

مهندسي آب و سازه هاي هيدروليكي

پروفسور عباس افشار - دكتر حميد آماده