طراحي فضاي شهري با رويكرد بوم آشكارسازي، مورد پژوهي: قنات زارچ در محدوده محله شاه ابوالقاسم

كارشناسي ارشد

قنات مهم‌ترين شريان حيات‌بخش شهرهاي فلات مركزي ايران تا همين چند دهه¬ي پيش بود. با ورود سيستم‌هاي نوين آب‌رساني، اين فن‌آوري روزبه‌روز، رو به فراموشي سپرده شد و بااينكه مدت زيادي از آن نمي‌گذرد كه سيستم‌هاي جديد آب‌رساني جايگزين آن شده‌اند، اما مفهوم آن براي عموم مردم ناآشنا است و ارزش و اهميت آن توسط جامعه فراموش‌شده است. اين پايان‌نامه، كه موضوع آن طراحي فضاي شهري است، درواقع در پي انتقال مفاهيم و ارزش‌هاي قنات از طريق فضاي شهري به شهروندان و گردشگران است. خوشبختانه قنات، به‌عنوان يك اثر ثبت جهاني در سال 1395 در يونسكو به ثبت رسيد كه اين اتفاق خود باعث مي‌شود تا قنات به‌عنوان يك فن‌آوري پايدار بيشتر موردتوجه جامعه تخصصي و عموم مردم واقع شود. با اين هدف، پژوهش پيش رو با اتخاذ رويكرد بوم آشكارسازي سعي كرده است تا در تحقق اين مهم اهتمام ورزد. اين رويكرد در پي آن است تا پديد‌هاي طبيعي و فرهنگي‌اي كه از ديد مردم پنهان‌اند را عيان نمايد و از طريق خلق يك تجربه عملي، آن‌ها را با اين پديده¬ها آشنا نمايد. در هم آميختن مخاطبان با سايت و تجربه عملي آن‌ها فرصت بسيار مناسبي براي انتقال مفاهيم و ارزش‌هاي طبيعي و فرهنگي بستر را فراهم مي‌آورد. رويكرد بوم آشكارساز با چنين روشي سعي در نهادينه كردن مفاهيم اكولوژيك و فرهنگي و اجتماعي دارد تا از اين رهگذر جامعه را براي حفظ و نگهداري آن‌ها حساس نمايد و درواقع خواستار تغيير از پايين به بالاست تا با آگاه نمودن مردم و جامعه، آن‌ها را به سمت پي¬گيري مطالباتشان از دولت‌هاي محلي و ملي سوق ‌دهد. ازآنجاكه اين رويكرد در رابطه با معماري منظر طرح‌شده، لذا براي هماهنگ ساختن آن با ادبيات طراحي شهري، پس از استخراج اصول بيان‌شده در ادبيات، با تفسير هر يك از اصول، سعي شده تا آن‌ها را از طريق كيفيت‌هاي طراحي شهري تبيين نماييم. براي بررسي موضوع پژوهش، محدود كردن بستر موردمطالعه ضروري بود كه محله شاه ابوالقاسم يزد به‌عنوان يكي از قديمي‌ترين محلات شناخته‌شده و همچين محله اي از آب قنات زارچ بهره برداري مي¬كند انتخاب گرديد. درنهايت پس از شناسايي مسير قنات در اين محله، اصول طراحي بوم آشكارساز كه در تناظر باكيفيت‌هاي طراحي شهري قرارگرفته شدند، در سايت مورد نظر پروژه به تفكيك مورد بررسي قرار گرفتند. در اين راستا اطلاعات مورد نياز براي تحليل با حضور در سايت پروژه و از طريق مصاحبه با ساكنين و گردشگران، مشاهدات ميداني و اسناد فرادست بدست آمد. در ادامه پس از تحليل اطلاعات جمع‌آوري‌شده، راهبردها و سياست‌ها متناسب با اهداف و اصول پژوهش تبيين شدند و از ميان پروژه‌هاي تعريف‌شده براي تحقق اهداف، چند نمونه انتخاب و در سايت موردنظر تحقيق با جزئيات بيشتري طراحي شدند. طراحي¬هاي انجام شده در پي آن اند تا علاوه بر آن كه فضاي شهري مطلوبي براي فعاليت هاي اجتماعي فراهم مي¬آورد، عرصه اي باشد تا مفاهيم و ارزش¬هاي قنات را به ساكنين و گردشگران به واسطه خلق يك تجربه منتقل نمايد. يادآوري اين ميراث و ارزش¬هاي آن و درگير نمودن جامعه با آن مي¬تواند راهگشاي احياء و به روز رساني آن و حل بسياري از مشكلات زيست محيطي و اجتماعي در آينده باشد. كليدواژه‌ها:طراحي فضاهاي عمومي، قنات، قنات زارچ، طراحي بوم آشكارسازي، محله شاه ابوالقاسم، يزد

190450

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر مرجان نعمتي مهر

طراحي شهري

دكتر مهران علي الحسابي