فرم شهر در گذار: مطالعه تطبيقي تغييرات پيكربندي فضايي و تاثير آن بر ناهمساني اجتماعي-اقتصادي ساكنان شهر قم حد فاصل (1385-1375)

دكتري تخصصي

پايش ويژگي‌هاي پوياي فرم شهر و تغييرات حاصل از سازماندهي مجدد فرم، از موضوعات كليدي مورد علاقه پژوهشگران مطالعات شهري بوده است. از اين مطالعات مي‌توان به بررسي ارتباط ميان تغييرات ويژگي‌هاي پيكربندي فضايي و تاثيرات آن بر تغييرات ويژگي‌هاي ساير لايه‌هاي تشكيل دهنده فرم شهر اشاره داشت. اين رساله سعي دارد تا با بهره‌گيري از رويكرد تركيبي فضايي-اجتماعي، ضمن معرفي مدل‌هاي مفهومي مورد استفاده در پايش پيكربندي فضايي، به بررسي تغيير مولفه‌هاي پيكربندي فضايي و تاثيرات آن بر پراكنش مولفه‌هاي اجتماعي-اقتصادي ساكنان در فضاي نمونه بپردازد. بررسي مطالعات فضايي-اجتماعي فرم شهري بيانگر اين مطلب است كه در غالب مطالعات گذشته اين دو نوع نگاه به فرم شهر، در زمينه بازنمايي ويژگي‌هاي ريخت‌شناسي فضايي و فرآيندهاي پوياي اقتصادي-اجتماعي فرم، به صورت مجزا از يكديگر مورد استفاده قرار داده شده‌اند و در خلال دو دهه اخير شاهد گسترش مطالعات تركيبي و چند لايه ويژگي‌هاي فرم شهر هستيم. اين پژوهش با بررسي روش‌هاي تحليلي مورد استفاده در بررسي پيكربندي فضايي در دوره معاصر و معرفي كاربردها، مزايا و معايب اين روش‌ها، از روش تحليل چيدمان فضا در بازنمايي ويژگي‌هاي هندسي پيكربندي فضايي استفاده نموده است. همچنين از روش تحليل عاملي در ساخت شاخص تركيبي ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي ساكنان در نمونه مطالعه و از تحليل‌هاي هم‌بستگي دو متغيره و رگرسيون به عنوان ابزار تحليل رابطه ميان شاخص‌هاي پيكربندي فضايي و ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي ساكنان بهره مي‌گيرد. نتايج حاصل از اين رساله بيانگر وجود رابطه همبستگي معنادار ميان شاخص عدم مشابهت هم‌پيوندي فضايي و شاخص ناهمساني اجتماعي-اقتصادي ساكنان شهر قم در بازه مورد بررسي (1385-1375) مي‌باشد. بيشترين مقدار رابطه هم‌بستگي در مناطق دو و چهار و كمترين ميزان آن مربوط به منطقه يك شهر قم در دوره مطالعه مي‌باشد. بررسي امكان پيش‌يابي تغييرات شاخص ناهمساني اجتماعي-اقتصادي از طريق پايش شاخص عدم مشابهت هم‌پيوندي فضايي نشان مي‌دهد كه علي رغم وجود و اثبات تاثيرپذيري شاخص‌هاي اجتماعي-اقتصادي از تغييرات شاخص‌هاي پيكربندي فضايي فرم شهري در سطح 35 درصد، اين رابطه چندان دقيق و مستحكم نيست و پيش‌يابي تغييرات شاخص‌هاي اجتماعي-اقتصادي منوط به توجه همزمان شهرسازان به ساير شاخص‌هاي موثر بر تغييرات ويژگي‌هاي اجتماعي-اقتصادي ساكنان مي‌باشد.

190340

دانشگاه علم و صنعت ايران

شهرسازي

دكتر سيد عبدالهادي دانشپور - دكتر مصطفي عباس زادگان