پيوستگي منظر شهري و ميزان تمايل به پياده روي در پارك هاي شهري، نمونه موردي: پارك هاي شهري شيراز

دكتري

امروزه با رشد سريع شهرنشيني و تغييرات سبك زندگي، آسيب ها و بيماريهاي شهري مختلف در فضاهاي شهري قابل مشاهده است و حضور در فضاهاي شهري و عمومي به شيوع بيماريهاي جسمي، رواني و اجتماعي منجر شده است. در نتيجه با اين روند سلامت شهروندان در معرض خطر است و اين امر متخصصان علوم مختلف را برآن داشته تا از جنبه هاي مختلف، سلامتي شهروندان را مورد مطالعه قرار دهند. آنچه در اين ميان مشهود است ارتباط منظر و سلامت است كه امروزه به يكي از دغدغه هاي مهم طراحان و برنامه ريزان اين رشته منجر گشته است. در اين دنياي پر از تغيير و مملو از گسست هاي متنوع، كيفيت پيوستگي منظر شهري مفهومي بديع و مهم در حرفه معماري منظر محسوب مي گردد كه نقش بسزايي در ارتقاء سلامت جسمي، رواني و اجتماعي شهروندان دارد. ارتباط نزديك ميان پيوستگي محيط شهري با پياده روي، اين محقق را بر آن داشته تا از ديد طراحي محيط و منظر و بهبود كيفيت پيوستگي آن به ارتقاء فعاليت فيزيكيِ پياده روي و در نتيجه ارتقاء سلامت شهروندان بپردازد. در اين ميان، نقش پارك هاي شهري به عنوان فضاهايي كه هم پيوستگي انسان و طبيعت را به همراه دارند و هم در ارتقاء فعاليت هاي اجتماعي و فيزيكي افراد مؤثرند، بسيار حائز اهميت است. اين پژوهش تركيبي از روش هاي كمّي و كيفي مي باشد كه در پنج گام به انجام رسيده است. گام اول گردآوري ادبيات موضوع با استفاده از مطالعات اسناد كتابخانه اي و جستجوي اينترنتي بوده است كه با روش توصيفي-تحليلي پيش رفته است و از روش تحقيق استدلال منطقي بهره گرفته شده است. اين مرحله، به تبيين مفهوم پيوستگي منظر شهري در حوزه معماري منظر، گردآوري فهرست مؤلفه هاي مختلف پيوستگي منظر شهري و استخراج فهرست شاخص هاي متناظر با هر مؤلفه پيوستگي منظر شهري منجر شده است و در آخر با ارائه مدل مفهومي پيوستگي منظر شهري تكميل گرديده است. در گام دوم رساله، به منظور پيش رفتن رساله در بستري واقعي و بومي، بر چند نمونه موردي تمركز شده و چهار پارك در شهر شيراز طي فرآيند طبقه بندي، مشاهده و توصيف پيمايش اجتماعي گزينش شده اند. در گام سوم پژوهش به منظور تمركز و تعمق بيشتر بر موضوع، مؤلفه هاي اولويت دار پيوستگي منظر شهري بر پياده روي، با استفاده از جدول فراواني مباني نظري، تكنيك دلفي و پرسشنامه از گردشگران پارك ها، انتخاب گشتند. در چهارمين گام اين پژوهش، هر دو متغير پيوستگي منظر شهري و پياده روي كمّي گشتند و ارتباط ميان آنها سنجيده شد كه اين فرآيند با استفاده از راهبرد پيمايشي، تكنيك سرشماري و ابزار پرسشنامه و تحليل آن در نرم افزار SPSS، صورت گرفت. در آخرين گام از اين تحقيق، شاخص هاي پيوستگي منظر شهري مؤثر بر پياده روي در پارك هاي شهري شيراز، تحليل عاملي شدند و دسته بندي و نامگذاري آنها به كمك متخصصين انجام گرفت. نتايج رساله بيانگر اين مطلب بود كه پيوستگي منظر شهري نقش بسزايي در تمايل افراد به پياده روي در پارك هاي شهري شيراز دارد و در پارك هاي شهري شيراز با بالاترين درجه پيوستگي منظر شهري، بيشترين ميزان پياده روي به چشم مي خورد. از طرفي، ميان مؤلفه هاي پيوستگي منظر شهري، چهار مؤلفه پيوستگي فرهنگي-اجتماعي، عملكردي، كالبدي و بصري، نقش بيشتري در ترغيب افراد به پياده روي در اين پارك ها دارند. آنچه در اين ميان حائز اهميت است اين است كه مجموع پيوستگي هاي منظر با مجموع افراد پياده در پارك هاي شهري شيراز ارتباط مستقيم دارد اما تأثير هر كدام از مؤلفه هاي پيوستگي بر ميزان پياده روي به طور مستقيم و به يك ميزان نيست به طوري كه پيوستگي فرهنگي-اجتماعي و پيوستگي عملكردي منظر، نقش عمده تري در افزايش تمايل افراد به پياده روي در پارك هاي شهري شيراز دارند. بعد از اين دو، مؤلفه پيوستگي كالبدي منظر قرار مي گيرد و مؤلفه پيوستگي بصري منظر در اولويت آخر است كه داراي تأثير كمتري به نسبت سه مؤلفه ديگرِ پيوستگي بر پياده روي در پارك هاي شهري شيراز مي باشد. آنچه مسلّم است اين است كه اين اولويت بندي در شهرهاي ديگر به فراخور تمايزات اجتماعي، فرهنگي، رفتاري و معيشتي مردم آنها، قابل تغيير است. واژه‌هاي كليدي: پيوستگي منظر شهري، پياده روي، پارك هاي شهري، شهر شيراز

190313

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر مصطفي بهزادفر

مهندسي معماري

دكتر محسن فيضي - دكتر سيد عباس يزدانفر