تأثير ايجاد بزرگراه هاي درون شهري بر ميزان جدايي گزيني فضايي-اجتماعي محله هاي همجوار با آن ها، موردكاوي: بزرگراه امام علي (ع) در محدوده هاي منطقه 1و 8 شهرداري تهران

دكتري

بررسي فرآيند تحولات فضايي شهرها نشان مي¬دهد محله¬هاي مختلف شهرها عمدتاً بر اساس ويژگي¬هاي قومي، صنفي و مذهبي شكل گرفته و از رشد آرام و سازمان¬يافته برخوردار هستند. در دهه¬هاي اخير با وجود توسعه سازمان يافته شهرها و هماهنگي ميان محله¬ها، اجراي برنامه¬هاي عمراني نظير احداث بزرگراه¬ها و راه¬هاي شرياني، بدون درنظر گرفتن پيامدهاي اجتماعي، باعث جداسازي فضايي (كالبدي) محله¬هاي شهري شده است. اين جداسازي محله‌هاي شهري منجر به جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي محله¬ها مي شود. هدف اين پژوهش بررسي تأثيرات بزرگراه¬ها بر ميزان جدايي¬گزيني فضايي و اجتماعي ايجاد شده در محله¬هاي همجوار آن¬ها مي‌باشد. با توجه به هدف تحقيق، در اين پژوهش از روش تحقيق آميخته و از شيوه¬هاي پرسشگري عمومي و عميق، بررسي و مطالعات اسنادي، مشاهده براي جمع¬آوري داده و تنظيم اطلاعات استفاده شد. بعلاوه، از نرم¬افزارهاي SPSS، MATLAB، ArcGIS، Geo Segregation Analyzer و GeoDa جهت تجزيه و تحليل داده¬ها استفاده شده است. ميزان تأثير بزرگراه امام علي (ع) در دو محدوده منطقه 1 شهرداري تهران (شامل محله¬هاي ازگل و اراج) و منطقه 8 شهرداري تهران (شامل محله¬هاي كرمان و فدك) به عنوان نمونه¬موردي اين پژوهش بررسي مي شود. در ابتدا بر اساس نظريه-هاي مختلف و مطالعات انجام شده، شاخص¬هاي جدايي¬گزيني دسته¬بندي و توسعه پيدا كرده است. موارد تكميلي كه سهم پژوهشگر در ارتقاء دانش شهرسازي است، شامل قوميت، ويژگي¬هاي شغلي، سطح تحصيلات، وضعيت كيفي و كمي مسكن، درآمد، قيمت زمين، رضايت از سكونت و سابقه سكونت، ميزان تمايل به سكونت در محله و دسترسي به كاربري¬هاي مهم مي-باشند كه وراي نظريه هاي يادشده بدان پرداخته شد. يادآوري مي¬شود، تاكنون شاخص¬هاي مختلفي براي اندازه¬گيري ميزان جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي ابداع شده ولي هيچ يك از اين شاخص¬ها براي بررسي تأثير يك عامل بيروني بر ميزان جدايي-گزيني فضايي-اجتماعي مورد استفاده قرارنگرفته اند. در اين پژوهش براي اولين بار تأثير بزرگراه بر ميزان جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي محله¬هاي همجوار آن با توجه به ميزان فاصله بلوك¬ها نسبت به بزرگراه، بررسي شده است. با توجه به يافته¬هاي پژوهش مي‌توان بيان كرد كه بزرگراه امام علي (ع) سبب جدايي¬گزيني در محله¬هاي كرمان و فدك شده است. اما تاثير اين بزرگراه بر ميزان جدايي¬گزيني محله¬هاي ازگل و اراج كمتر از محله¬هاي كرمان و فدك مي¬باشد. اين يافته به اين دليل است كه قبل از ايجاد بزرگراه جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي بين محله¬هاي ازگل و اراج وجود داشته و ايجاد بزرگراه تأثير كمي بر ميزان جدايي¬گزيني داشته است. بنابراين مي¬توان نتيجه گرفت كه ايجاد بزرگراه¬ها بر جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي محله¬هاي همجوار آنها تاثير مي‌گذارند، اما شدت تاثيرگذاري آن¬ها بسته به ويژگي¬هاي محله¬هاي همجوار آن¬ها متفاوت مي¬باشد. واژه‌هاي كليدي: بزرگراه، محله، جدايي¬گزيني فضايي-اجتماعي، بزرگراه امام علي(ع)، ازگل، اراج، كرمان، فدك.

189703

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر سيد ضياء هاشمي

شهرسازي

دكتر اسماعيل شيعه - دكتر مصطفي بهزادفر