بررسي متغير هاي محيط انسان ساخت و طبيعي موثر بر سلامت روان ساكنين ( نمونه موردي: محله امام زاده يحيي)

كارشناس ارشد

بشر امروز در سايه فناوري و اطلاعات موانع زيادي را كنار زده است. اما در اين ميان مسائل و مشكلات او نيز پيچيده تر شده است. آلودگي هاي محيط زيست، آلودگي هاي صوتي و بصري، وجود نا امني و ترس، فقدان فضاهاي طبيعي، سكونت در ارتفاع، زندگي در انزوا، روابط سرد اجتماعي، ازدحام و شلوغي و غيره باعث ‏ آسيب‌‌‌‏هاي رواني بر شهروندان شده است. فشار و آزردگي رواني، پرخاشگري و زودرنجي، عصبانيت و انزواي اجتماعي، افسردگي، بي حوصلگي، شكايات جسماني، اضطراب و غيره، نتايج نا اميد كننده چنين شرايطي است. سازمان بهداشت جهاني، محيط را در سلامت انسان ها تاثيرگذار مي داند. بكارگيري اصول روانشناسي محيط در حيطه طراحي محيط باعث بهبود سلامت روان و بهزيستي انسان ها مي شود. لذا مساله اصلي تحقيق حاضر، با فرض اينكه محيط مي¬تواند بر سلامت رواني ساكنين شهرها تاثيرگذار باشد، شناسايي عوامل محيطي انسان ساخت و طبيعي تاثيرگذار بر سلامت رواني شهروندان است. بر اين اساس مهمترين هدف اين رساله، دستيابي به محيطي با كيفيت بالا كه قابليت ارتقا سلامت روان ساكنانش را داشته باشد، است. لذا با توجه به موارد فوق و به منظور پاسخ گويي به سوالات تحقيق و دستيابي به هدف، رساله حاضر در پنج فصل تنظيم گرديد. بدين منظور در گام اول به بررسي متون و ادبيات موضوع، تبيين مفهوم سلامت پرداخته مي شود و جايگاه سلامت روان در ميان ساير ابعاد سلامت مشخص مي گردد. سپس به بررسي متغيرهاي غير محيطي تاثير گذار بر سلامت روان پرداخته خواهد شد و تاثير محيط انسان ساخت و طبيعي بر چهار عملكرد اجتماعي، احساسي، شناختي و فيزيكي افراد و رابطه ي اين عملكردها با سلامت روان مورد مطالعه قرار خواهد گرفت. نهايتا در پايان بخش اول چارچوبي مفهومي حاصل از دسته بندي آن ها ارائه مي گردد. همچنين در فصل سوم نمونه هاي خارجي كه به نوعي راهگشاي پروژه حاضر مي باشند مورد بررسي قرار خواهند گرفت. در فصل چهارم به شناخت و تدقيق جنبه هاي هريك از ابعادشش گانه عملكردي، اجتماعي، اقتصادي، كالبدي، منظر و زيست محيطي در قالب معرفي كيفيات محيطي وابسته به هركدام و تبيين اصول و هنجارهاي مطالعاتي مرتبط با بعد موردنظر و سپس شناخت و تحليل هر بعد در محدوده مستقيم طراحي محله امامزاده يحيي پرداخته مي شود. سپس با مطالعه ميداني از طريق پرسشنامه حاصل از چارچوب مفهومي طرح، فرضيه تحقيق مورد بررسي قرار مي گيرد. به منظور سنجش اثر متغير مستقل (كيفيت محيط سكونت) بر متغير وابسته (سلامت روان)، تعداد 300 نفر از ساكنين محله امام زاده يحيي در تهران به شيوه نمونه گيري در دسترس احتمالي انتخاب خواهند شد. يافته حاصل از پرسشنامه توسط نرم افزار SPSS تحليل مي شود. بر طبق اين پژوهش محيط مي تواند بر سلامت رواني ساكنين تاثيرگذار باشد. سلامت رواني افراد ساكن در محله اي با كيفيت محيطي بالاتر به طرز معني داري از سلامت رواني ساكنين در محله اي فاقد چنين كيفيت هايي يا با كيفيت هاي پايينتر بالاتر است. در انتهاي پژوهش حاضر نيز اصول طراحي شهري ارتقاء دهنده سلامت رواني شهروندان ارائه مي شود و بخشي از محله بر طبق اين اصول طراحي مي گردد. اين پايان نامه نشان مي دهد كه تعداد بسياري از عوامل شهري وجود دارند كه با سازوكار هاي مختلف بر سلامت رواني شهروندان تاثير مي گذارند. كه با انجام مداخلات موثر و هدفمند مي توان ميزان عوامل مخرب سلامت روان را نظارت كرد يا كاهش داد كه البته اين مهم نيازمند تغيير نگرش طراحان شهري به اقدامات توسعه اي در شهر و برنامه ريزي مبتني بر شواهد است. واژه هاي كليدي: سلامت روان، محيط انسان ساخت و طبيعي، عملكرد هاي روزانه افراد

189629

دانشگاه علم و صنعت ايران

دكتر مصطفي بهزادفر

طراحي شهري

دكتر مجيد مفيدي شميراني