تكتونيك پايدار: ارائه يك مدل مفهومي در تحليل ساختار فرمي پوسته هاي سازگار با محيط

دكتري

چكيده با تشديد بحران‌هاي زيست‌محيطي و مصرف بي رويۀ انرژي، موضوع معماري هاي سازگار با محيط كه حداقل مصرف انرژي و توليد آلودگي را در پي داشته باشند به يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي معاصرِ معماري بدل گرديده است. افزايش نگراني‌ها در اين حوزه منجر به پيدايش سبك‌هاي مختلفي از معماري هاي به‌اصطلاح پايدار شده است كه عليرغم برخورداري از اصول بنيادين مشترك، عموماً از ساختار مفهومي مشخص و قابل‌تعميمي برخوردار نبوده، تصوير جامعي از طراحي پايدار ارائه نمي دهند. از سوي ديگر نتايج مطالعات حاكي از آن است كه يك ساختمان پايدار يا انرژي كارا ممكن است به معناي يك معماريِ باكيفيت نباشد. بنابراين متخصصين و محققين در پي دستيابي به چارچوب‌هاي نظري و مفهومي درستي در زمينۀ طراحي هاي پايدار هستند كه به يك معماري باكيفيت نيز بيانجامد. پژوهش حاضر ضمن نقد و تشريح مناسبات موجود ميان معماري و پايداري، سعي دارد تا از طريق ادغام دو مفهوم كلان پايداري و تكتونيك در معماري، چگونگي دستيابي به مدلي مفهومي در تحليل ساختار فرمي پوسته هاي سازگار با محيط را موردتحقيق قرار دهد. در اين پژوهش، ابتدا از طريق نقد و بررسي نظريه ها، مفاهيم، انگاره ها و رويكردهاي مختلفِ معماري پايدار، چارچوب نظري رساله تحت عنوان پايدارسازي معماري، طرح گرديده و در ادامه، سعي شده است تا در قالب اين چارچوب و از طريق ايجاد هم نهشتي ميان دو ايده كلان «تكتونيك» و «پايداري»، مدل مفهومي پژوهش به‌منظور شناخت زواياي جديدي از مناسبات ميان معماري و پايداري استخراج گردد. به اين منظور، پژوهش حاضر از روش تحقيق داده بنياد (Grounded Theory) براي تحليل كيفي و ساختاربندي متون، مدارك و مستندات مستخرج از 34 نمونه پروژه در گستره معماري هاي پايدار، بهره مي گيرد. با اتخاذ اين روش و به‌منظور ارائه پاسخ‌هاي شفاف به پرسش‌هاي پژوهش، ابتدا چارچوب مفهومي رساله با عنوان تكتونيك پايدار تبيين شده سپس با استفاده از پارامترهاي تكتونيكي، مدلي به‌منظور تجزيه‌وتحليل ساختار فرمي و كالبدي معماري هاي پايدار ارائه گرديده است كه به ساده ترين شكل ممكن، كنش متقابل عناصر تشكيل دهنده ساختار كالبدي معماري (خرد و كلان) و ابعاد پايداري را نمايش مي دهد و از اين طريق قابليت ارزيابي و خوانش طراحي هاي پايدار بر مبناي عوامل تكتونيكي را فراهم مي نمايد. در انتها مدل‌هاي زمينه اي و مقولات بنيادين معطوف به رويكردهاي اصلي كشف‌شده در پژوهش با در نظر گرفتن شرايط علي، زمينه اي و مداخله گر مربوطه ارائه شدند تا به اين وسيله امكان نقد و گونه بندي رويكردهاي غالب معماري هاي پايدار به سه دسته اصليِ معماري هاي اصلاح كننده، مولد و مولد پايدار فراهم گردد. نتايج تحقيق حاكي از آن است كه نه‌تنها مي توان ساختار پيچيده فرمي و روش‌هاي گوناگون سازمان‌دهي پوسته هاي خارجي هر معماريِ منتسب به پايداري را بر اساس پارامترهاي تكتونيكي ساده سازي نموده و مورد تجزيه‌وتحليل قاعده مند قرار داد بلكه از اين طريق مي توان رويكردهاي غالب طراحي را تعيين نمود. بر اين اساس معماري هاي پايدار با محوريت مقولات بنيادين خود (اصالت پايداري، اصالت معماري و اصالت كنش متقابل معماري و پايداري) به سه گونه اصلي از يك طيف تقسيم بندي مي شوند كه تمايزات آن‌ها در ساختار كالبدي از تفاوت‌هاي موجود در روابط ميان پارامترهاي تكتونيكي با ابعاد پايداري ناشي مي شود. واژگان كليدي: معماري پايدار، پايدارسازي معماري، تكتونيك، تكتونيك پايدار، چارچوب نظري، چارچوب مفهومي، ساختار كالبدي.

189607

دانشگاه علم و صنعت ايران

معماري

دكتر سيد مجيد مفيدي شميراني - دكتر احمد اخلاصي