طراحي همپيوند كانون هاي عبادي- زيارتي در سازمان فضايي شهر مبتني بر تقويت ساختار شهرهاي زيارتي نمونه مورد مطالعه: بافت قديم شهر لار

كارشناسي ارشد

چكيده نگاه ساختارگرايانه به شهرها از آغاز كاربست اين رويكرد در طراحي شهري تا به امروز دستخوش تغييراتي در نوع نگاه و نوع مداخله شده است. طراحي شهري معاصر كه سعي در پوشش كاستي هاي گذشته دارد؛ در اين رويكرد نگاه صرف به بعد كالبدي ساختار شهرها را نقد مي كند و با تاكيد بر چند بعدي بودن اين رويكرد، بعد فضايي را نيز به عنوان يكي از اساسي ترين جنبه هاي ساختارگرايي مطرح مي سازد. از اين رو سازمان فضايي در شهر، نمود ساختار شهر در بعد فضايي خود مي باشد كه مساله همپيوندي، شايد مهم ترين هدف براي نيل به انسجام در اين حوزه باشد. انسجامي كه در ساختار شهر و استخوان بندي آن ميان كانون هاي مختلف عملكردي بايستي شكل گيرد تا هر كانون، نقش خود را در ساختار شهر به خوبي ايفا كند. اين نگرش وقتي در حوزه اي خاص همچون شهرهاي زيارتي بررسي مي شود؛ نقش فرهنگ و آيين زيارت به عنوان رفتار و معني، مي تواند به چالشي جدي بدل گردد و با نگاهي جامع گرايانه به موضوع، آن را مطالعه، بررسي و تحليل نمود تا پاسخي مناسب براي نوع مداخله در چنين شهرهايي جست. در بخش نظري اين پژوهش كه بيشتر در فصل مباني نظري تجلي مي يابد، با نگاهي كل گرايانه به موضوع پژوهش، در دو بخش ساختار و فرهنگ به انجام مطالعات نظري پرداخته شد كه در بخش اول در دو زير بخش اجزا و روابط به بررسي آراء و نظرات انديشمندان حوزه ساختار پرداخته شد و مفاهيم سازمان فضايي، انسجام و همپيوندي به عنوان ابعاد فضايي ساختار شهري كه در روابط ساختاري متجلي مي شود، مطالعه و تبيين گرديدند. از سويي در بخش فرهنگ، به مفهوم جامعه شناختي فرهنگ، تاثير آن بر محيط و فرد، فرهنگ و هويت شهري و همچنين بازشناسي مفهوم زيارت در شهر با تاكيد بر آيين زيارت به عنوان نمود رفتاري فرهنگ زيارت در شهر پرداخته شد. عوامل موثر بر همپيوندي كانون هاي عبادي- زيارتي در اين رويكردها مورد بررسي قرار گرفت و كيفيت هاي موثر بر هر يك به صورت جداگانه از همپوشاني مباني نظري و تجارب جهاني استخراج شد. در نهايت با برهم نهي اين كيفيات، ساختار نظري كلي پژوهش بدست آمد. بر اساس اين ساختار عوامل موثر بر ارتقاء همپيوندي ميان كانوني در ساختار يك شهر زيارتي را ميتوان در چهار بعد دسترسي كه شامل كيفيات نفوذپذيري و خوانايي، بعد عملكردي شامل كيفيات سازگاري فعاليتي و وابستگي فعاليتي، بعد اجتماعي شامل كيفيات اجتماع پذيري و پياده مداري و بعد كالبدي- فضايي كه شامل كيفيات سلسله مراتب فضايي و همپيوندي است دسته بندي كرد. در بخش طراحي پژوهش يك حوزه مسئله دار شهري در زمينه گسستگي در سازمان فضايي از شهرهاي زيارتي داراي آيين زيارتي ويژه مورد مطالعه قرار گرفت و اين شاخص ها در آن بررسي شد. محدوده مورد مطالعه حوزه اي از بافت قديم شهر لار است كه با بررسي هاي انجام شده به روشهاي مختلف معضلات و قابليتهاي آن از نظر همپيوندي شناسايي شده است. و در پايان بر اساس تحليلهاي انجام شده پيشنهاداتي جهت ارتقاء همپيوندي در سازمان فضايي اين شهر زيارتي ميان دو كانون ويژه ساختاري شهر (مسجد جامع شهر و امامزاده مير علي بن الحسين) ارائه گرديده است. واژه‌هاي كليدي: ساختار، سازمان فضايي، همپيوندي، شهر زيارتي

189224

دانشگاه علم و صنعت ايران

طراحي شهري

دكتر مهران علي الحسابي