عنوان
راهنماي طراحي ريخت‌شناسي محله با رويكرد اسلامي- ايراني نمونه مورد پژوهي : محله آردفروشان شهر قديم لار
نويسنده اصلي
رامين خورسند
مقطع تحصيلي
كارشناسي ارشد
چكيده
چكيده
ريخت‌شناسي شهري از مهم‌ترين مراجع خوانش شهر و جريانات و فعاليت‌هاي انساني است كه در آن به وقوع مي‌پيوندد. ريخت و كالبد شهرها براي جاي دادن به فعاليت‌ها و رفتارهاي برآمده از ايدئولوژي‌ها طراحي مي‌شوند، پس در طراحي‌شان بايد كيفيات و هنجارهايي لحاظ شود، تا پاسخ‌گوي آن ايدئولوژي و رفتارها باشند.
شهر اسلامي نيز كه در يك معنا به عنوان تجليگاه اعتقادات، آموزه‌ها و وظايف مسلماني معرفي مي‌گردد، بايد در ريخت و كالبد خود از كيفياتي برخوردار باشد كه محملي براي وقوع رفتارهاي اسلامي و بروز اعتقادات اصيل ديني باشد.
در ساختار كالبدي شهرهاي ايراني- اسلامي، محلات با ويژگي‌هاي خاص كالبدي و اجتماعي خود، به عنوان اولين محل كنش‌ها و رفتارهاي مختلف اجتماعي، نقشي اساسي در تأمين نيازهاي رفتاري ساكنان ايفا مي‌نمايند. پس ريخت و كالبد محله بايد به‌گونه‌اي طراحي و ساماندهي شود كه، پاسخ‌گوي ايدئولوژي و رفتارهاي ساكنان خود باشد. اين‌كه اين هنجارها و كيفيات چه چيزهايي هستند و از چه طريقي بايد به آن‌ها دست‌يافت و با چه چهارچوبي به تعريف ريخت‌شناسي محله ايراني- اسلامي رسيد، از مهم‌ترين سؤالات در اين حوزه است.
در نگاه اسلامي استخراج اين كيفيات بايد با رجوع به منابع اصيل اسلامي همچون قرآن، روايات و در نهايت فقه و آموزه‌هاي برآمده از آن‌ها صورت پذيرد. اما شهر و محله ايراني- اسلامي تنها واقع در يك نقطه جغرافيايي و تاريخي نيست و به فراخور موقعيت مكاني و دوره زماني نيازمندي‌هاي خاصي را مي‌طلبد، پس نگاه به ويژگي‌هاي خاص شهرها و محلات متناسب با جغرافياي اسلامي و شهرهاي سنتي دوران اسلامي در استخراج كيفيات مطلوب، بسيار مهم و راهبردي است.
در اين پژوهش كه از نوع بنيادي و در نهايت كاربردي است و با بهره‌گيري از روشي كيفي، ضمن تبيين مفاهيم اوليه و پايه موضوع و سپس تبيين و تعريف شهر ايراني- اسلامي و مؤلفه‌هاي كالبدي آن، از رهگذار جغرافياي ايراني- اسلامي و نيز منابع اصيل ديني كيفيات مترتب بر ريخت‌شناسي محله ايراني- اسلامي در قالب چهارچوبي مفهومي استخراج شده و بر آن مبنا ريخت‌شناسي محله ايراني- اسلامي را اين‌گونه تعريف مي‌كند: «ريخت‌شناسي محله ايراني- اسلامي خوانش شكل و فرم عناصر كالبدي و ابزارهاي مفهومي- هندسي است كه بر مبناي هنجارها و كيفيات برآمده از قرآن، روايات و آموزه‌هاي اسلامي در بستري از جغرافياي ايراني و اسلامي و كيفيات برآمده از آن‌ها، سازگار شده با اهداف اسلامي، قوام يافته‌اند و بدين واسطه اهل شهر و محله را در تحقق سه هدف عمده يعني عبادت خداوند، تشكيل و تحقق مفهوم امت و صيانت از حقوق عمومي و در نهايت رسيدن به كمال و مقام قرب الهي ياري مي‌نمايند، اين خوانش مشي مسلماني شهروندان را جلوه‌گر مي‌سازد».
در نهايت جهت تعميق چهارچوب نظري حاصله و دستيابي به ابزار تحقق آن، نمونه موردپژوهي محله آردفروشان شهرقديم لار، انتخاب و كيفيات استخراج شده در آن سنجش وضعيت و تحليل شده و در آخر ضمن ارائه چشم‌انداز و چهارچوب طراحي ريخت‌شناسي، به ارائه راهنماهاي طراحي ريخت‌شناسي محله با رويكرد ايراني- اسلامي رسيده است.
واژگان كليدي: "كيفيات ريخت‌شناسي" ، "ريخت‌شناسي اسلامي- ايراني"، "هنجارهاي ريخت‌شناسي محله"، "شهراسلامي"، "محله آردفروشان شهرقديم لار".
شماره ركورد
189221
دانشگاه
دانشگاه علم و صنعت ايران
استاد مشاور
دكتر سهند لطفي
رشته تحصيلي
طراحي شهري
استاد راهنما
دكتر مصطفي بهزادفر