تأثير متقابل فيزيك محيط صوتي و ادراك افراد در فضاهاي شهري نمونه مورد مطالعه: شهر تهران

دكتري

چكيده تعامل انسان با محيط جز از طريق ارتباط حسي و ذهني فرد با موضوع مورد ادراك نيست. ابزار تجربه‌ بشر در شناخت‌ پديده‌هاي‌ جهان‌ اطرافش‌ حواس‌ پنجگانه‌ وي‌ است؛ اين‌ حواس‌، بشر را قادر به‌ ادراك‌ محيط پيرامون‌ و اشياء موجود در آن‌ مي‌سازد. يكي از مهمترين حواس انسان حس شنوايي است كه در فضاهاي شهري راه ارتباط انسان با محرك ها و داده هاي صوتي محيط مي باشد كه از آن به محيط صوتي تعبير مي شود. نقش محيط صوتي در ارتقاء كيفيت زندگي در محيط هاي شهري غير قابل انكار است؛ لكن اين نقش نزد طراحان شهري در ايران به صورت عملي و آنچنان كه بايد مورد توجه قرار نگرفته است. از طرفي از آنجا كه محيط صوتي به طور كلي داراي دو بعد ادراكي و فيزيكي مي باشد - ادراكي كه توسط استفاده كنندگان از فضا حاصل مي شود و فيزيكي كه به وسيله ابزارهاي اندازه گيري مصنوع قابل اندازه گيري است- استفاده از امكاناتي كه محيط صوتي براي طراحان شهري فراهم مي آورد نيازمند شناخت، بررسي و تحليل ارتباطات متقابل اين ابعاد در فضاي شهر مي باشد. اين پژوهش با هدف كشف رابطه ميان برداشت ذهني استفاده كنندگان فضا از محيط صوتي و مشخصات و ويژگي هاي فيزيكي محيط صوتي در فضاهاي شهري صورت گرفته است. به طور كلي روش تحقيق در اين پژوهش در دو بعد نظري و عملي مد نظر است. روش تحقيق در بحث مباني نظري و تدوين مدل فكري شناخت موضوع، روش توصيفي- تحليلي و تكنيك اسنادي مي‌باشد و در بخش پياده سازي مباني نظري از روش تحليلي و مطالعات پيمايشي استفاده مي شود. از طرفي در بعد عملي نيز براي بررسي شرايط موجود و تحليل امكانات و پتانسيل ها، از مطالعات ميداني در قالب مصاحبه، مشاهده مستقيم، طراحي پرسشنامه و نيز فناوري هاي ماهواره اي و رايانه اي و همچنين از نظرات متخصصين اين زمينه، بهره جسته و نهايتاً يافته هاي بخش نظري با كيفيات حاصل از مطالعات ميداني تطبيق داده خواهد شد؛ بر اين اساس چهار پارك از فضاهاي شهري شهر تهران، با توجه به پراكنش منطقه اي - جغرافيايي در سطح شهر و نيز اهميت و نقش آن ها در شهر، به عنوان نمونه، مورد مطالعه، بررسي و تحليل قرار گرفت؛ در نهايت، نتايج، به منظور بررسي و ارزيابي محيط صوتي در فضاهاي شهري در قالب دياگرام ها و نمودارهاي تحليلي، مورد ارزيابي تطبيقي قرار گرفته است. نتايج بررسي ها در ارتباط با اين پژوهش از طرفي نشان مي دهد به طور كلي ميان برداشت ذهني استفاده كنندگان فضا از محيط صوتي و مشخصات و ويژگي هاي فيزيكي محيط صوتي در فضاهاي شهري تهران نوعي رابطه مستقيم دوسويه وجود دارد لكن در زمان هايي از سال كه عامل گرما بر عوامل ديگر برتري دارد مانند فصل تابستان اين رابطه برقرار نمي باشد كه اين مورد به عنوان مثال نقض نشانگر آن است كه به صورت كلي نمي توان تنها با استفاده از شناخت مشخصات و ويژگي هاي يكي از دو بعد اصلي محيط صوتي (ذهني و فيزيكي)، محيط صوتي در فضاهاي شهري را مورد بررسي و ارزيابي قرار داد و ارزيابي همزمان و موازي هر دو بعد در شاخصه هاي تاثير گذار مورد اشاره در نتايج نهايي، الزامي مي باشد. دستاورد اين پژوهش ارائه ديدگاهي تركيبي با همزماني نگرش هاي مثبت و منفي به موضوع محيط صوتي و معرفي روشي چندوجهي در طراحي محيط صوتي مطلوب است كه بر اساس آن روشي دو مرحله اي پيشنهاد نموده كه در آن مي توان با استفاده از اندازه گيري سطح تراز شدت صوت در بعد كمي و بررسي عواملي چون انگيزه حضور، ارزيابي لحظه اي، صداهاي غالب، گرمي هوا، روشنايي و تابش و در نهايت ديد و چشم انداز در بعد كيفي، به برنامه ريزي و طراحي محيط صوتي مطلوب در فضاهاي شهري اقدام نمود. نتايج اين پژوهش در جهت ارتقاء ويژگي هاي محيط با نظر به موضوع نقش مثبت و سازنده صوت بوده و مي تواند به عنوان عاملي در بالا بردن توجه به نقش محيط صوتي در ارتقاء آرامش به عنوان يكي از متغيرهاي كيفيت زندگي در محيط هاي شهري شهر تهران، در ارتباط با طراحي فضاهاي شهري با توجه به محيط صوتي مطلوب به كار رود. كليد واژگان: آسايش صوتي، برداشت ذهني، محيط صوتي، ‌منابع صوت، ويژگي هاي فيزيكي محيط.

188586

دانشگاه علم و صنعت ايران

شهرسازي

دكتر مصطفي بهزادفر - دكتر عبدالهادي دانشپور